Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่  24   กุมภาพันธ์  2554

“มาเลเซียและอินโดนีเซียขัดแย้งกันในเรื่องท่ารำ โดยต่างกล่าวหาว่าลอกกัน—”

ดร. สุรินทร์ พิศสุวรรณ เลขาธิการอาเซียน บรรยายพิเศษเรื่องมิติวัฒนธรรมในการสร้างประชาสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (เมื่อวันจันทร์ที่ 7 กุมภาพันธ์ 2554 ที่ โรงแรม ดิ เอมเมอรัลด์ กรุงเทพฯ)

แล้วบรรยายตอนท้ายว่าจะจัดมหกรรมศิลปะการแสดงชั้นเยี่ยมของอาเซียน (The Best of ASEAN Performances) โดยเชิญกลุ่มประเทศอาเซียน (+3) เข้าร่วมแสดง

ไทยกับเขมรก็ขัดแย้งกันเรื่องนาฏศิลป์และดนตรี โดยต่างกล่าวหาว่าลอกกัน เหมือนมาเลเซียกับอินโดนีเซียตามที่ ดร. สุรินทร์บอกเล่าไว้

ความขัดแย้งอย่างนี้ มีเหตุจาก“วิถีคิดแบบอาณานิคม” ทำให้ออกอาการ“ยกตนข่มท่าน” คือยกตนเป็นเจ้าของแต่ผู้เดียว แล้วข่มคนอื่นว่าลอกแบบไปจากตนเท่านั้น

ผู้บริหารกระทรวงวัฒนธรรมต้องทำความเข้าใจเรื่องนี้ให้ถ่องแท้ แล้วลงมือแก้ไขข้าราชการในกระทรวงและกรมกองผองสำนัก ให้รู้จักอ่อนน้อมถ่อมตัวอย่ามัวหลงตัวเองว่ารู้ดีวิเศษกว่าคนอื่น

แท้จริงแล้วนาฏศิลป์และดนตรีในอาเซียน (อุษาคเนย์) เป็น“วัฒนธรรมร่วม” มาแต่ยุคดึกดำบรรพ์ ราว 3,000 ปีมาแล้ว เป็นอย่างน้อย ไม่มีใครลอกใคร เพราะทุกแห่งมีเหมือนกันทั้งนั้น

คนทำท่ากบ คือยืนถ่างขา ยกแขน เหมือนกบ เป็นท่าเบื้องต้น เก่าแก่ที่สุดของอุษาคเนย์

(3 แถวบน) รูปคนทำท่ากบ เป็นต้นแบบให้ท่าโขน-ละคร จากภาพเขียนยุคดึกดำบรรพ์  บนหน้าผาหลายแห่งที่พบในเมืองกวางสี (ภาพจากหนังสือ คนไทยอยู่ที่นี่ ที่อุษาคเนย์ โดย  สุจิตต์ วงษ์เทศ มหาวิทยาลัยศิลปากร พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2537 หน้า 66)

(2 แถวล่าง) รูปคนทำท่ากบ เป็นต้นแบบท่าโขน-ละคร จากภาพเขียนยุคดึกดำบรรพ์ที่พบในภาคอีสานของประเทศไทย เช่น พบที่อุบลราชธานี อุดรธานี เลย ฯลฯ (ภาพคัดลอกจากหนังสือ “ศิลปถ้ำในประเทศไทย” โดย พิสิฐ เจริญวงศ์ กรมศิลปากร พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2531)

กบ (หรือคางคก, เขียด, ฯลฯ) เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ บันดาลฝนตกให้คนมีน้ำกินน้ำใช้ทำไร่ทำนา เพราะคนเห็นกบทุกครั้งเมื่อฝนตก เลยเข้าใจว่ากบบันดาลฝนให้คนเกิดมาแล้วมีชีวิตมีกินมีใช้อุดมสมบูรณ์

เหตุนี้เองคนแต่ก่อนจึงเรียกอวัยวะเพศหญิงว่ากบ ถ้าของเด็กหญิงเรียกเขียด

ท่านาฏศิลป์เบื้องต้นคือคนทำท่ากบนี่แหละได้มีพัฒนาการเป็นท่าฟ้อนท่ารำ มีลักษณะร่วมเป็นหลักเหมือนกันหมดทั้งอุษาคเนย์ แล้วอาจารย์ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช เรียก“สามัญลักษณะ” คือท่ายุบ-ท่ายืด หรือยุบ-ยืด

ฆ้อง เป็นวัฒนธรรมร่วมด้านดนตรีของอุษาคเนย์ (อาเซียน) ไม่มีใครลอกของใครเลย เพราะต่างมีด้วยกันไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว