Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่  9  กุมภาพันธ์  2554

เพีย คือ พญา เป็นตำแหน่งขุนนางของล้านนาและล้านช้าง

ที่ยกมานี้เป็นคำอธิบายของอาจารย์ปรีชา พิณทอง อยู่ในสารานุกรมภาษาอีสาน-ไทย-อังกฤษ (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2532)

ผมเขียนไปคราวก่อนว่า ชื่อเมืองเพีย (อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น) สมมุติเรียกขึ้นใหม่เมื่อไม่นานนี้เอง ชื่อแท้จริงของเมืองเพียว่าอะไรไม่รู้ (ฉบับวันอังคารที่ 1 กุมภาพันธ์ 2554)

เรื่องเมืองเพีย คุณปรีดา ข้าวบ่อ แห่งสำนักพิมพ์แม่คำผาง เขียนมาบอกว่า

“แม่ผม-แม่คำผาง (ชำนาญไพร) ข้าวบ่อ เป็นคนบ้านเมืองเพีย อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น

เกี่ยวกับคำชื่อบ้าน ‘เมืองเพีย’ ผมพยายามสังเกต และทบทวน-สอบถามจากเพื่อนๆว่า พบชื่อหมู่บ้านเมืองเพียที่ไหนอีกบ้างในประเทศไทย ปรากฏไม่มีใครเคยพบเห็น

ผมเพิ่งอ่านเห็นคำว่า ‘เมืองเพีย’ ในหนังสือที่เขียนถึงอาจารย์คำจอง ชาวไท-เวียดนาม (จัดพิมพ์โดย สนพ. สร้างสรรค์ ของ อาจารย์ฉัตรทิพย์ นาถสุภา)

ผมกำลังคิดอยู่ว่า ชื่อบ้านนามเมืองนี้เกี่ยวพันกันไหม? อย่างไร?”

หนังสือทฤษฎีบ้านเมือง ศาสตราจารย์คำจอง กับการศึกษาชนชาติไท ที่อาจารย์ยุกติ มุกดาวิจิตร มีเมตตาฝากให้อ่านเมื่อไม่นานนี้ มีคำอธิบายเรื่องเมือง แล้วเกี่ยวข้องกับเมืองเพีย ดังนี้

เมือง เป็นองค์กรทางสังคมที่มีอาณาเขตดินแดนที่จำกัด เรียกว่า ดินเมือง คือที่ดินของเมือง

1) เมืองเล็กเรียกว่าเมืองแกวน ปกครองโดยท้าว ใหญ่ขึ้นเรียกว่าเมืองเพีย หัวหน้าคือเพียเมือง เมืองเพีย 5 เมือง เป็นหนึ่งเจาเมือง หัวหน้าคือเจ้าเมือง เรียกว่าอาญาหรืออาญาเจ้าเมือง หัวหน้าของเมืองแกวน เมืองเพีย เจาเมือง มาจากตระกูลเจ้านายไท ลอคำ เดียว วีคำ หาคำ

2) ที่ตั้งการปกครองเจาเมืองคือที่เมืองเพียที่ตั้งอยู่ตรงกลางของกลุ่มเมืองเพียนั้นๆ เรียกว่าเมืองกวง คือเมืองที่อยู่ข้างในตรงกลาง ขณะที่เมืองเพียที่อยู่รอบๆ เมืองตรงกลาง เรียกว่าเมืองนอก คือเมืองที่อยู่ข้างนอก ศูนย์กลางของเมืองกวงคือบ้าน เรียกว่าเชียง

ตรงเผงเลยครับคุณปรีดา

อ่านแล้วชวนให้เชื่อว่า ชื่อเมืองเพีย ที่ อ. บ้านไผ่ จ. ขอนแก่น น่าจะหมายถึงเมืองใหญ่ขึ้นกว่าเมืองเล็ก (เมืองแกวน) และเป็นชื่อดั้งเดิมเก่าแก่ แต่จะเริ่มมีครั้งไหน? เมื่อไร? ยังอธิบายไม่ได้

ใครรู้บอกด้วยช่วยแบ่งปัน

แล้วยังน่าเชื่อได้ว่า เพีย ในชื่อเมืองเพีย จะหมายถึงตำแหน่งเจ้าเมือง ต่อมาถูกลดฐานะลงเป็นตำแหน่งขุนนาง ดังได้บอกมาแต่แรกนั่นเอง

 

บุรีรัมย์ มาจากไหน? ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ สำนักพิมพ์ แม่คำผาง พิมพ์ครั้งแรก ธันวาคม 2553

บุรีรัมย์ หมายถึง เมืองอันน่ารื่นรมย์

ชื่อบุรีรัมย์ ได้จากภาษาบาลี, สันสกฤต 2  คำ คือ บุรี กับ รัมย์

บุรี แปลว่า เมือง, รัมย์ แผลงจากคำว่า รมย์ แปลว่า รื่นรมย์

บุรีรัมย์ มีความเป็นมาทั้งของผู้คนและของดินแดนอย่างแยกไม่ได้จากประวัติศาสตร์ภูมิภาคอุษาคเนย์ (Southeast Asia) ที่บริเวณผืนแผ่นดินใหญ่มีชื่อเรียกเก่าแก่มาแต่ยุคดึกดำบรรพ์ว่าสุวรรณภูมิ

ทั้งนี้ เพราะบุรีรัมย์เป็นส่วนหนึ่งของลุ่มน้ำโขง-ชี-มูล ทางภาคอีสาน หรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

และประเทศไทยมีประวัติความเป็นมาทั้งของผู้คนและของดินแดนเป็นส่วนหนึ่งของสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์อย่างแยกออกจากกันไม่ได้เลย