Download PDF

มติชนรายวัน  ฉบับประจำวันพุธที่  11   มกราคม   2554

โคกสูง (ในชื่อ อ. โคกสูง จ. สระแก้ว) หมายถึงบริเวณมีที่เนิน, ที่ดอน, ที่สูงๆต่ำๆไม่สม่ำเสมอ

ดินแดนแถบ อ. โคกสูง รวมหมด จ. สระแก้ว แล้วต่อเนื่อง จ. ปราจีนบุรี เป็นส่วนหนึ่งของเมืองพระนครของกัมพูชาตั้งแต่ราวหลัง พ.ศ. 1000 มีหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีจำนวนมาก เช่น ศิลาจารึก, ปราสาทหิน, ฯลฯ

ปราสาทสดกก็อกธม ที่ อ. โคกสูง จ. สระแก้ว (รูปจากหนังสือปราสาทขอมในดินแดนไทย ของ รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2548)

ชื่อปราสาทหลังนี้ต้องเขียนตามอักขรวิธีถอดคำเขมรเป็นคำไทยว่า “สดกก็อกธม” (มีคำอธิบายของอาจารย์รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ พิมพ์ในหนังสือจังหวัดสระแก้ว ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสระแก้ว พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2551 หน้า 46-47)

ในเขต อ. โคกสูง มีปราสาทสำคัญเรียกภายหลังว่า ปราสาทสดกก็อกธม สถาปนาขึ้นเมื่อราว พ.ศ. 1595  (ก่อนมีปราสาทนครวัด)

คำว่า สดกก็อกธม เป็นภาษาเขมร แปลว่า ต้นกกหมู่ใหญ่ หมายความว่า บริเวณที่ตั้งปราสาทเคยมีต้นกกขึ้นเป็นหมู่ใหญ่กว้างขวาง หรือต้นกกเหล่านั้นมีขนาดใหญ่เป็นพิเศษ

กษัตริย์กัมพูชาเมื่อราวหลัง พ.ศ. 1500 สร้างปราสาทสดกก็อกธมพระราชทานให้เป็นหลักแหล่งของตระกูลพราหมณ์ปุโรหิตของราชสำนักเมืองพระนครที่โตนเลสาป(ทะเลสาบ) มีหน้าที่ประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแบบลัทธิเทวราชให้กษัตริย์กัมพูชาสืบต่อมาหลายชั่วคน

ปราสาทสดกก็อกธมเป็นศูนย์กลางทางการเมืองของกษัตริย์กัมพูชาที่มีเครือข่ายเชื่อมโยงบ้านเมืองบริเวณลุ่มน้ำบางปะกง เช่น เมืองมโหสถ (อ. ศรีมโหสถ           จ. ปราจีนบุรี) เป็นเมืองท่าชายฝั่งอ่าวไทยขนถ่ายสินค้าเข้าสู่นครวัดโดยผ่านปราสาทสดกก็อกธม

บริเวณ อ. โคกสูง (จ. สระแก้ว) เป็นขอบเขตของด่านพระจารึก สมัยโบราณ       มีที่ตั้งกองด่านทางสำคัญที่สุดอยู่ปราสาทสดกก็อกธม

ด่านพระจารึกควบคุมเส้นทางคมนาคมระหว่างลุ่มน้ำเจ้าพระยาผ่านช่องเขาพนมดงเร็ก(เขาไม้คาน) ขึ้นที่ราบสูงในอีสาน เช่น ช่องตะโก, ช่องสระแจง

แล้วยังเป็นด่านควบคุมเส้นทางเข้าสู่โตนเลสาป(ทะเลสาบ)ในกัมพูชาด้วย

ครั้งกรุงธนบุรีเกิดจลาจล ขณะนั้นเจ้าพระยาจักรี(รัชกาลที่ 1) ติดพันศึกอยู่ในกัมพูชา ได้ยกทัพกลับกรุงธนบุรีเพื่อปราบจลาจล ก็ผ่านด่านพระจารึก ทาง อ. โคกสูง จ. สระแก้ว เพื่อเข้ากรุงธนบุรี