มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่  23   ธันวาคม  2553

เมืองราด ของพ่อขุนผาเมืองในประวัติศาสตร์กรุงสุโขทัย อยู่ที่ไหน?

อาจารย์พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์โบราณคดี ประจำกรมศิลปากร เขียนงานวิชาการอธิบายว่า เมืองราดของพ่อขุนผาเมือง คือ เมืองทุ่งยั้ง ที่ อ. ลับแล จ. อุตรดิตถ์

มีรายละเอียดทางวิชาการอยู่ในหนังสือ 2 เล่ม ของอาจารย์พิเศษ คือ พระมหาธรรมราชา (พิมพ์ครั้งที่สอง 2553) และศาสนาและการเมืองในประวัติศาสตร์สุโขทัย-อยุธยา (พิมพ์ครั้งแรก 2545)

นักปราชญ์นักค้นคว้าหลายท่านเคยเสนอพยานหลักฐานไปต่างๆกัน เช่น เมืองราด คือ เมืองหล่มสัก (อ. หล่มสัก จ. เพชรบูรณ์), เมืองนครไทย (อ. นครไทย              จ. พิษณุโลก), ฯลฯ

เมืองทุ่งยั้ง (ลุ่มน้ำน่าน) เป็นชื่อในเอกสารโบราณรุ่นอยุธยา เรียกคู่กับเมืองบางยม (ทางลุ่มน้ำยม) แต่ชื่อเดิมของทุ่งยั้งเป็นอะไร ไม่มีหลักฐาน

ชาวบ้านเรียกเมืองทุ่งยั้งตามนิทานสังข์ทองว่าเวียงเจ้าเงาะ มีขอบเขตครอบคลุมพื้นที่วัดสำคัญๆ เช่น วัดพระบรมธาตุ, วัดพระแท่น, วัดพระยืน, วัดพระนอน

พระบรมธาตุทุ่งยั้ง อยู่ในวัดพระบรมธาตุ ที่ ต. ทุ่งยั้ง อ. ลับแล จ. อุตรดิตถ์

พระแท่นศิลาอาสน์ อยู่ในวัดพระแท่นฯ ใกล้วัดพระบรมธาตุ แล้วยังมีวัดในบริเวณเดียวกันอีก 2 วัด คือ วัดพระยืน, วัดพระนอน

เมืองทุ่งยั้งอยู่ห่างจากลำน้ำน่าน (ตัวจังหวัด) ราว 5 กิโลเมตร ถือเป็นส่วนหนึ่งของฝั่งตะวันตกลำน้ำน่าน ที่พบกลองทองมโหระทึก ราว 3,000 ปีมาแล้ว กับเครื่องมือสัมฤทธิ์แบบฮั่น แสดงว่าบริเวณนี้มีชุมชนเก่าแก่มาก และควรเป็นแหล่งบรรพชนแห่งหนึ่งของรัฐสุโขทัย

ท่านประธานมติชน ขรรค์ชัย บุนปาน มีบัญชาให้เอารถตู้ไปศึกษาเรื่อง“เมืองเหนือ” บริเวณที่เคยเป็นรัฐสุโขทัย เพื่อเชื่อมโยงวิชาความรู้กับการท่องเที่ยวทางเลือกอย่างสร้างสรรค์

อาทิตย์ผ่านมา รถตู้ส่งผมเทียวไปเทียวมาระหว่างอุตรดิตถ์, พิษณุโลก, สุโขทัย, พิจิตร, ฯลฯ แล้วเห็นเป็นเบื้องต้นว่าบริเวณเมืองทุ่งยั้ง เวียงเจ้าเงาะ ที่อุตรดิตถ์ เป็น Landmark หลักหมายสำคัญมากทั้งในด้านการท่องเที่ยวและประวัติศาสตร์ไทย

“เมืองเหนือ” เป็นชื่อเก่ามีในเอกสารโบราณ เช่น พงศาวดาร, ตำนาน หมายถึงภาคกลางตอนบนบริเวณลุ่มน้ำน่าน-ยม เชื่อมโยงถึงบางส่วนของลุ่มน้ำปิงและป่าสัก ครอบคลุมพื้นที่ตาก, กำแพงเพชร, สุโขทัย, อุตรดิตถ์, พิษณุโลก, พิจิตร, เพชรบูรณ์, นครสวรรค์ เป็นแหล่งสำคัญทางทรัพยากรธรรมชาติและทรัพยากรมนุษย์เสมือนกล่องดวงใจของรัฐอยุธยา

“เมืองเหนือ” ไม่ใช่ภาคเหนือตามการแบ่งปัจจุบัน ดังนั้นอุตรดิตถ์และ ฯลฯ จึงไม่ใช่ภาคเหนือตอนล่าง แต่เป็นภาคกลางตอนบน

คูน้ำเมืองทุ่งยั้ง เวียงเจ้าเงาะ ขุดลึกลงไปในศิลาแลง เห็นแนวศิลาแลงคล้ายผนังเป็นพืดยืดยาวล้อมขนานกับกำแพงดินอย่างอัศจรรย์ เหมือนเมืองมโหสถที่    อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี

ภาพโดย สมภพ สินพิพัฒนฤดี อุตร