มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่   10   ธันวาคม  2553

เยาวชนและประชาชนแสดงความเห็นเกี่ยวกับมรดกโลก ตามการสำรวจของกระทรวงวัฒนธรรม(วธ.) มีตอนที่เกี่ยวกับสุโขทัยฯ(มติชน ฉบับวันอังคารที่ 7 ธันวาคม 2553 หน้า 22) ได้ความว่า

56.33% รู้ว่าอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร-และเมืองบริวารเป็นมรดกโลก แต่ไม่เคยเข้าชม

31.17% รู้จัก และเคยเข้าชม

ตัวเลขที่คัดมานี้แสดงให้เห็นปัญหาต่างๆมากมายหลายเรื่อง แต่ไม่อาจประมวลได้หมดตรงนี้

ปัญหาสำคัญอันหนึ่งคือ ประวัติศาสตร์แห่งชาติสอนว่า“สุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรกของไทย”, “พ่อขุนรามคำแหงกรุงสุโขทัยทรงประดิษฐ์อักษรไทยเป็นครั้งแรก”, “สุโขทัยคือรัฐในอุดมคติของความเป็นไทย”, ฯลฯ

แต่เยาวชนและประชาชนไม่ตื่นเต้นด้วย

ชวนให้คิดว่าเป็นไปได้ไหมว่าเยาวชนและประชาชนรู้เท่าทันว่าประวัติศาสตร์แห่งชาติที่ทางการโฆษณาเป็นจินตนาการล้วนๆโดยไม่มี“แฟคต์” มีแต่“เฟค”และฟักแฟง จึงไม่น่าเข้าชม เพราะของปลอมๆเฟคๆ

นอกจากนั้นยังมีปัญหาอื่นๆอีก เช่น

เมืองมรดกโลกเหล่านี้ ไม่มีสิ่งจูงใจแวดล้อมให้คนทั่วไปเข้าชม

มีคนจำนวนไม่น้อยเห็นว่าต้องเสียเงินค่าเข้าชม เลยตัดสินใจไม่ไป บางคนไปถึงแล้วแต่ไม่เข้า เพราะเสียดายสตางค์ที่ไม่ควรเสีย

ทางแก้ไขเพื่อจูงใจให้คนเข้าชมเมืองมรดกโลก สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร มีหลายอย่าง เช่น

1. เลิกโกหกพกลมเรื่องราชธานีแห่งแรก และอักษรไทยครั้งแรก รวมทั้งความเป็นไทย

2. เน้นประวัติศาสตร์สังคมที่มีคน แล้วลดประวัติศาสตร์ศิลป์ที่มีแต่วัดกับวัง

3. สร้างเครือข่ายเมืองมรดกโลกที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน มีความเป็นมาร่วมกันอย่างแนบแน่น แต่ยังไม่เป็นมรดกโลก เช่น พิษณุโลก, อุตรดิตถ์, เพชรบูรณ์, ตาก, พิจิตร, นครสวรรค์

4. เลิกเก็บค่าเข้าชม ขนาดให้เข้าฟรียังไม่มีใครอยากเข้า แล้วยังจะมีหน้าเก็บค่าเข้าชมอีก (ถกกันได้อีกมาก เรื่องความเหมาะสมคืออะไร? แค่ไหน?)

5. บริหารจัดการงาน PR อย่างทันสมัยโดยมืออาชีพ

วันอาทิตย์-วันจันทร์ ที่ผ่านมา ผมตระเวนเส้นทางเครือข่ายดินแดนรัฐสุโขทัย ลุ่มน้ำยม-น่าน แล้วเห็นว่าทางการ วธ. เน้นมรดกโลกที่เป็นเมืองราชธานี มีวัดกับวังเป็นสำคัญที่สุด แล้วตัดขาดชุมชนท้องถิ่นโดยรอบที่ผลิตทรัพยากรป้อนให้วัดกับวังในอดีต

คำอธิบายเมืองมรดกโลกของทางการ ล้วนเต็มไปด้วยอลังการของศัพท์แสงประวัติศาสตร์ศิลป์แข็งทื่อมะลื่อที่ห่างไกลและไม่มี“คน”

เมื่อไม่มีผู้คนเสียแล้ว ก็ไม่รู้จะเข้าชมมรดกโลกหาพระแสงด้ามยาวอะไร? ทำไม? ฯลฯ

เมืองโบราณ ในอาณาจักรสุโขทัย โดย ศรีศักร วัลลิโภดม เป็นหนังสือรายงานการวิจัยเกี่ยวกับรัฐสุโขทัยที่สมบูรณ์ที่สุด สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พิมพ์ครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2532

ถ้ากระทรวงวัฒนธรรมศึกษาเนื้อหาหลักจากเล่มนี้ แล้วยกไปอธิบายมรดกโลกสุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร จะทำให้มรดกโลกมีประวัติศาสตร์สังคม เศรษฐกิจ-การเมืองครบถ้วน แล้วจูงใจคนเข้าชมได้มาก

ที่สำคัญคือกำเนิดรัฐสุโขทัยอยู่บนเส้นทางการค้าข้ามภูมิภาค ค้าขายแลกเปลี่ยนเชื่อมโยงทั้งสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์ สอดคล้องกับประชาคมอาเซียนในอนาคตใกล้ๆนี้