มติชนสุดสัปดาห์  ฉบับวันพฤหัสบดีที่  22  กรกฎาคม   พ.ศ. 2553

นายนิพิฏฐ์ อินทรสมบัติ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เห็นว่ากรมศิลปากรทำงานล่าช้า เน้นงานเชิงอนุรักษ์ แต่ “เผยแพร่องค์ความรู้สู่สาธารณชนยังมีน้อย รวมทั้งการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นยังน้อยด้วย” (มติชน ฉบับวันเสาร์ที่ 17 กรกฎาคม 2553 หน้า 22)

รัฐมนตรีกระทรวงวัฒนธรรมกล่าวถึงผลของการเผยแพร่น้อย กระจายอำนาจน้อยว่าทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์โบราณสถานน้อยด้วย “ทุกวันนี้โบราณสถานจำนวนมากต้องพังทลาย และดูแลไม่ได้เลย”

“กำลังมีการศึกษาว่าควรจะปรับภาพลักษณ์และวัฒนธรรมองค์กรใหม่ให้กับกรมศิลปากร ได้มีเครือข่ายการทำงานที่เข้าถึงประชาชนได้อย่างไร เพื่อให้กรมศิลปากรมีความทันสมัยและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ” นายนิพิฏฐ์ รัฐมนตรีวัฒนธรรม บอกสื่อมวลชนให้รู้ไว้ว่ากรมศิลปากรยังมีปัญหา

ทางแก้คือต้อง“ปฏิรูป” วิถีคิด-วิธีทำทางวัฒนธรรมทั้งระบบของกระทรวงวัฒนธรรม ให้พ้นจาก“อาณานิคม, ล้าหลัง, คลั่งชาติ”เป็นอันดับแรก แล้วถึงจะพูดกันเรื่องอื่นๆต่อไปได้อย่างทันสมัยและมีประสิทธิภาพ

ถ้าไม่ปฏิรูปวิถีคิดและวิธีทำทั้งระบบ ก็ไม่มีหนทางพูดกันรู้เรื่องและเข้าใจตรงกัน

ที่ต้องปฏิรูปเร่งด่วน มีกรณีตัวอย่างอยู่ในปาฐกถาของอาจารย์เบน แอนเดอร์สัน (อ่านสรุปย่อในพื้นที่สังคมวัฒนธรรมสุวรรณภูมิ ฉบับวันนี้) โดยเฉพาะประเด็น “ประวัติศาสตร์แห่งชาติ” และ “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ”ของไทย ที่ว่า

“ประวัติศาสตร์ประเทศไทยที่จัดทำใส่กรอบสวยงามวิจิตรบรรจงในพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ ซึ่งบอกเล่าเรื่องราวของประเทศไทยนับตั้งแต่ต้นกำเนิดอันคลุมเครือเมื่อ 800 ปีก่อนมาจนถึงปัจจุบัน

เรื่องที่แปลกประหลาดอย่างแท้จริงก็คือนิทรรศการถาวรนี้ถวายเป็นเกียรติแด่บุคคลเพียงสี่ห้าคน และทุกพระองค์คือพระมหากษัตริย์อันทรงเป็นที่เคารพรักยิ่ง ไม่มีนักเขียน นายพล นายแพทย์ กวี นักวิทยาศาสตร์ พระ ผู้พิพากษา นักปรัชญา             นักสังคมสงเคราะห์หรือจิตรกรแม้แต่คนเดียว ยิ่งไม่ต้องเอ่ยถึงผู้หญิง

เรื่องแบบเดียวกันนี้ แต่ในรูปแบบที่ซับซ้อนกว่า สามารถพบเห็นได้ในสาขาวิชาต่างๆในมหาวิทยาลัย ไม่ว่าในประวัติศาสตร์ศิลปะ ประวัติศาสตร์ วรรณคดีประจำชาติ รัฐศาสตร์ ชาติพันธุ์วิทยา ฯลฯ”

“ประวัติศาสตร์แห่งชาติ”ของไทย ที่กรมศิลปากรและกระทรวงวัฒนธรรมใช้การทุกวันนี้ ไม่มี“เศรษฐกิจ-การเมือง-สังคม-วัฒนธรรม”

“พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ”ของไทยทั่วประเทศ จึงไม่จัดแสดงความรู้ทางเศรษฐกิจ-การเมือง-สังคม-วัฒนธรรมท้องถิ่นของไทยและของสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์ เพราะยังถูกครอบงำด้วยความคิดแบบ“อาณานิคม, ล้างหลัง, คลั่งชาติ” เมื่อราว 100 ปีที่แล้ว

ต้องปฏิรูปวิถีคิด-วิธีทำทางวัฒนธรรมทั้งระบบอย่างเร่งด่วนของกรมศิลปากร และกระทรวงวัฒนธรรม มิฉะนั้นจะมีปัญหาอย่างในภาพนี้ไม่รู้จบ แล้วจะบานปลายขยายทั่วประเทศ

ปิดประท้วง– พ่อค้าแม้ค้ารายใหม่กว่า 100 ราย ใช้ถังขยะและท่อนไม้ปิดกั้นทางเข้า-ออกลานจอดรถพระวิหารมงคลบพิตร ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน หลังเกิดความขัดแย้งเรื่องพื้นที่ขายสินค้า ปัญหาดังกล่าวสุ่มเสี่ยงต่อการถูกเพิกถอนความเป็นมรดกโลก (ภาพและคำบรรยายจาก มติชน ฉบับวันพุธที่ 23 มิถุนายน 2553 หน้า 15)