Download PDF

หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับวันจันทร์ที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2553

เทศกาลสงกรานต์ ของ กระทรวงวัฒนธรรม คือ “วันขึ้นปีใหม่ของไทย วันผู้สูงอายุแห่งชาติ และวันครอบครัว” มีในข้อความโฆษณาพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ (เช่น โพสต์ทูเดย์ ฉบับวันศุกร์ที่ 9 เม.ย. 2553 หน้า A5)

วันผู้สูงอายุแห่งชาติและวันครอบครัวเป็นสิ่งสมมุติขึ้นใหม่สุด เหมือนวันในชื่ออื่นๆอีกมากมายในสังคมไทยที่ไม่มีความหมายจริงๆอย่างชื่อวัน แต่ประดิษฐ์ขึ้นใหม่เพื่อให้ดูดีมีเกียรติยศที่สร้างขึ้นเท่านั้น

แต่ที่เป็นปัญหาเกี่ยวข้องเชื่อมโยงหลายเรื่อง เช่น ประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรมทั้งของไทยและของประเทศอื่นๆในอุษาคเนย์กับอินเดีย ฯลฯ คือข้อความที่ว่า เทศกาลสงกรานต์ เป็น“วันขึ้นปีใหม่ไทย”

เราไม่เรียก“1 มกราคม”ว่า“วันขึ้นปีใหม่ไทย”เพราะนอกจากประเทศไทยแล้ว ยังมีประเทศอื่นๆทั่วโลกกำหนดให้วันที่ 1 มกราคม ของทุกปีเป็นวันขึ้นปีใหม่ แล้วเป็นที่รู้ทั่วกันว่านับตามสุริยคติของปฏิทินสากลของฝรั่ง

สงกรานต์ล่ะ ของใคร? มาจากไหน?

สงกรานต์นับตามสุริยคติ แต่มหาสงกรานต์หมายเฉพาะเมื่อพระอาทิตย์ยกจากราศีมีน เข้าสู่ราศีเมษตามปฏิทินพราหมณ์ฮินดูของแขกอินเดีย แพร่ถึงสุวรรณภูมิและอุษาคเนย์เมื่อหลัง พ.ศ. 1000 ใช้งานพิธีกรรมของราชสำนักใกล้ทะเล

แล้วต่อมาอีกนานถึงแพร่สู่ชาวบ้าน ทำให้มีประเพณีสงกรานต์ในทุกประเทศที่รับคติพราหมณ์ฮินดู เช่น ลังกา, พม่า, มอญ, ลาว, กัมพูชา, แล้วแพร่ขึ้นไปถึงสิบสองพันนาในมณฑลยูนนานของจีน, รวมถึงไทย

ชาวบ้านตั้งแต่โบราณกาลไม่เคยเรียกสงกรานต์ว่าปีใหม่ไทย แต่ราชการยุคปัจจุบันกำหนดให้สงกรานต์เป็น “วันขึ้นปีใหม่ไทย”

สังคมสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์แต่โบราณรวมถึงไทย เปลี่ยนฤดูกาลในรอบปี        (ยังไม่เรียกปีใหม่) ตอนสิ้นเดือน 12 มีลอยกระทงขอขมาน้ำ, ดิน แล้วขึ้นฤดูกาลใหม่เดือน 1 เรียก เดือนอ้าย(คำว่า อ้าย หมายถึง ผู้ชายลำดับที่หนึ่ง ถ้าผู้หญิงลำดับที่หนึ่งเรียก เอื้อย)

ปีนักษัตร ชวด, ฉลู, ขาล, ฯลฯ ก็เปลี่ยนตอนเดือนอ้ายนี่แหละ(มักเข้าใจผิดว่าเปลี่ยนตอนสงกรานต์ เพราะเอาไปปนกับจุลศักราชของพม่าที่ประดิษฐ์ใหม่)

ถ้ากระทรวงกลาโหม หรือกระทรวงมหาดไทย จะแหกปากตะโกนจนหนวกหูว่า “สงกรานต์ วันขึ้นปีใหม่ไทย” ผมจะไม่ยุ่งเกี่ยวให้เสื่อมเสียวงศ์ตระกูล ปล่อยไปตามเวรตามกรรมของผู้ตกทุกข์ได้ยาก แต่มีอำนาจ

แต่นี่เป็นข้อความโฆษณาของกระทรวงวัฒนธรรม ที่เกี่ยวข้องกับหลักฐานและร่องรอยทางประวัติศาสตร์โบราณคดีโดยตรง ขอถามรัฐมนตรีฯว่าจะเอาอย่างนี้ใช่ใหม? สงกรานต์วันขึ้นปีใหม่ไทย แน่ใจนะว่าไม่ได้โมเมเอาของคนอื่นมาเป็นของตัว

น่าเป็นห่วงโครงการใช้มิติทางวัฒนธรรมแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ของกระทรวงวัฒนธรรม สงสัยจะแก้ปัญหา หรือสร้างปัญหาเพิ่ม?

(ที่มา : โพสต์ ทูเดย์ ฉบับวันศุกร์ที่ 9 เมษายน 2553 หน้า A5)