ฉบับประจำวันพุธที่ 20 มกราคม 2553

ชาวฝรั่งเศสคนแรกที่เขียนบันทึกเล่าเรื่องเมืองนครปฐม คือ สังฆราช ฌ็อง-บัปติสต์ ปัลเลอกัวซ์ เมื่อ พ.ศ. 2386 (ค.ศ. 1843) ครั้งนั้นอยู่ในแผ่นดินรัชกาลที่ 3 เรียกเมืองนครชัยศรี ยังไม่มีชื่อนครปฐมที่แรกตั้งในแผ่นดินรัชกาลที่ 6

ต่อจากนั้นนักจารึกวิทยาชาวฝรั่งเศสชื่อ เอเตียน เอโมนิเยร์ (นายทหารปกครองกัมพูชา รู้ภาษาเขมร) เป็นคนแรกที่เริ่มศึกษาค้นคว้าเรื่องเมืองนครปฐม เมื่อ พ.ศ. 2427 (ค.ศ. 1884)

นักปราชญ์ชาวฝรั่งเศสคนสำคัญล่าสุด คือ ฌ็อง บวสเซอลีเยร์ กรมศิลปากรเชิญเข้ามาเมืองไทยตั้งแต่ พ.ศ. 2507 (ค.ศ. 1964) เพื่อขุดค้นทางโบราณคดีที่เมืองอู่ทอง (สุพรรณบุรี) แล้วเขียนบทความเรื่อง การก่อสร้างปฏิสังขรณ์พระปฐมเจดีย์ฯ พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2521 (ค.ศ. 1978)

บวสเซอลีเยร์เขียนข้อความสำคัญมาก มีใจความตอนหนึ่งว่า คำอธิษฐานของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามที่ปรากฏในเอกสารของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ ซึ่งจะมีความสำคัญอย่างมากต่อประวัติความเป็นมาของแหล่งโบราณคดีนครปฐม และถือเป็นจุดกำเนิดของการค้นคว้าทางด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีไทย มีข้อความดังนี้ (จัดย่อหน้าใหม่)

“ที่เจดียสถานนี้ ข้าพเจ้ามีความเชื่อความเลื่อมใสว่าคงเป็นของเก่าเป็นแท้ในเขตแดนสยามนี้ ไม่มีที่ไหนที่จะเป็นของบูราณยิ่งขึ้นไปกว่าองค์นี้ไม่มีแล้ว เพราะลวดลายนั้นก็ประหลาดผิดกันกับของทุกวันนี้ จนคนเห็นเข้าไม่รู้จักว่าพระเจดีย์

อีกประการหนึ่งผู้ที่เขาได้ก่อสร้างลงไว้ เห็นจะได้ปูชนียวัตถุของปณีตอุดมดีที่ควรจะเชื่อจะเลื่อมใส เขาจึ่งบริจาคทรัพย์เป็นอันมาก ก่อสร้างลงไว้ให้เป็นของถาวร โตใหญ่มั่นคงตั้งอยู่สิ้นกาลนาน ถ้าพระธาตุพระผู้มีพระภาคหากจะยังประดิษฐานเหลืออยู่ในโลก ก็คงจะมีอยู่ในที่เช่นนี้เป็นแน่ไม่สงสัย

ถ้าในมหาเจดียสถานนี้มีพระธาตุบรรจุไว้ภายใน ขออารักษ์เทพยดาผู้รักษาจงได้แบ่งให้สักสององค์ จะเอาไปบรรจุในพระพุทธรูปที่หล่อใหม่นั้นองค์หนึ่ง ในพระเจดีย์เงินองค์หนึ่ง ไว้เป็นที่ไหว้ที่บูชาในกรุงเทพฯ ให้สมควร

เพราะว่าในที่นี่เดี๋ยวนี้ก็เป็นป่าไปเสียแล้ว ไม่ควรจะเป็นที่ไปมาบูชาแห่งมหาชนเป็นอันมาก ขอเทพยเจ้าจงได้แบ่งพระสารีริกธาตุให้สององค์เถิด”

ผมไม่เคยรู้, ไม่เคยอ่าน, ไม่เคยได้ยิน ว่ามีใครในสยามประเทศไทยเคยบอกเรื่อง “จุดกำเนิดของการค้นคว้าทางด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีไทย”มาก่อนหน้านี้หรือไม่? เมื่อเพิ่งได้อ่านคำอธิษฐานของ ร. 4 เป็นครั้งแรกสุดทำให้คิดอะไรต่อมิอะไรได้อีกหลายอย่างที่ประหลาดๆ เช่น ครูบาอาจารย์สอนประวัติศาสตร์โบราณคดีในสถาบันชั้นสูงมักดีแต่พูด good but mouth บูชายอร์ช เซเดส์, บวสเซอลีเยร์ แต่ไม่เคยถวายพระเกียตริยศให้ ร. 4 ดังมีเนื้อความเป็นพยานนี้

ทั้งหมดที่ผมเขียนแล้วคัดมานี้ก็ด้วยความกรุณาหาที่สุดมิได้ของอาจารย์กรรณิกา จรรย์แสง (คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร) ที่ฝากหนังสือนครปฐมศึกษาในเอกสารฝรั่งเศส (ของศูนย์ข้อมูลเพื่อการค้นคว้าวิจัยฝรั่งเศส-ไทยศึกษา ภาควิชาภาษาฝรั่งเศส คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร)มาให้อ่าน

ต้องยกย่องว่าเล่มนี้เป็นหนังสือวิเศษที่มีคุณูปการใหญ่หลวงหาที่เปรียบมิได้ต่อการศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์โบราณคดีไทยที่ไม่เคยมีที่ใดไม่ว่าสถาบันหรือหน่วยงานกรมกองของรัฐทำมาก่อน นับได้ 150 ปีที่เริ่มมีบันทึกข้อเขียนของนักปราชญ์ชาวฝรั่งเศส

นี่แหละ นี่แหละ แบ่งปันความรู้อย่างวิเศษที่สุด ถูกต้องเหมาะสมที่สุด

ผู้รักและศรัทธาศึกษาค้นคว้าวิชาความรู้ประวัติศาสตร์โบราณคดีไทย ต้องรีบเสาะหามาอ่าน นี่คือความรู้พื้นฐานยุค modern ถ้าไม่รู้ตรงนี้อย่าเพิ่งอวดเป็น Post-modern

 

นครปฐมศึกษาในเอกสารฝรั่งเศส รวมบทความแปล บรรณาธิการโดย กรรณิกา จรรย์แสง และ Laurent Hennequin จัดพิมพ์โดย ศูนย์ข้อมูลเพื่อการค้นคว้าวิจัยฝรั่งเศส-ไทยศึกษา (CEDREFT) Centre de Documentation et de Recherches d’ ?tudes franco-tha?es ภาควิชาภาษาฝรั่งเศส คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ นครปฐม 73000 โทร. 0 3425 3910-19 ต่อ 23334-23336