Download PDF

หนังสือพิมพ์มติชนฉบับวันอังคารที่ 13 ตุลาคม 2552
คณะกรรมการหมู่บ้านคำไฮใหญ่ หมู่ที่ 4 ต. คำไฮใหญ่ อ. ดอนมดแดง  จ. อุบลราชธานี ควรได้รับยกย่องสรรเสริญ เพราะทำเอกสารประจำหมู่บ้านไว้แจกจ่ายให้ชาวบ้านและผู้มาเยือนได้รับรู้เรื่องราวความเป็นมาด้านต่างๆ

ผมไปที่บ้านคำไฮใหญ่ เลยได้รับเอกสารเย็บเล่มบางๆมาอ่าน จะยกเนื้อหาหน้าแรกเรื่องประวัติหมู่บ้านมาแบ่งปันเผยแพร่ดังนี้

บ้านคำไฮใหญ่สร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 2322 (ประมาณ 230 ปีมาแล้ว) แล้วเสร็จพร้อมกับการสร้างเมืองอุบลราชธานี

บ้านคำไฮใหญ่นั้นสันนิษฐานได้ว่าที่ตั้งหมู่บ้านเป็นซับน้ำคำเป็นที่ที่มีน้ำขังตลอดปี ไหลลงสู่ห้วยวังไฮ มีต้นไทรย้อยขึ้นหนาทึบ ร่มรื่น ตลอดเวลา เลยตั้งชื่อว่า “หมู่บ้านคำไฮใหญ่”

กลุ่มคนที่ตั้งหมู่บ้าน คณะชาวบ้านที่รวมตัวกันสร้างหมู่บ้านขึ้นบ้านมาเป็นพวกที่อพยพมากับพระวอ พระตา มาจากประเทศสาสธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ในสมัยกรุงธนบุรี เพื่อมาหากินในถิ่นอยู่ใหม่ พอจะทราบชื่อดังนี้

1. ไชยสาร 2. ไชยสิงห์ 3. ไชยจักร 4. ไชยสุรินทร 5. ไชยาเสนาบดี

“คำ” ในชื่อบ้านคำไฮใหญ่ มาจากซำ, ซัม หมายถึงน้ำซึมน้ำซับหรือน้ำผุดน้ำพุจากใต้ดิน ส่วน “ไฮ” คือต้นไทร

เนื้อความสั้นๆอ่านง่ายๆสบายมากๆแค่นี้นับว่าวิเศษแล้วสำหรับคนทั่วไป ไม่ใช่นักเรียนประวัติศาสตร์โบราณคดี แต่น่าเสียดายที่ระดับตำบล, อำเภอ, จังหวัด ไม่มีแก่ใจจะทำไว้แบ่งปันความรู้

ต่อมาผมได้รับเอกสาร(ทำมือ)ทางไปรษณีย์เล่มบางๆ 32 หน้า ชื่อ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น : กรณีศึกษาประวัติเมืองพยัคฆภูมิพิสัย โดย ไพรัตน์ แย้มโกสุม (99 ถนนกลางเมือง หมู่ที่ 15 ต. ปะหลาน อ. พยัคฆภูมิพิสัย จ. มหาสารคาม 44110) ทำให้เพิ่งรู้ว่าชื่อ อ. พยัคฆภูมิพิสัย ได้จากนามเดิมว่า บ้านเมืองเสือ จะคัดมาแบ่งปันเผยแพร่ดังนี้

ประวัติเมืองพยัคฆภูมิพิสัย ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2411-2453 หรือ ร.ศ. 87-129)

พระรัตนวงศา (คำสิงห์) เจ้าเมืองสุวรรณภูมิ ดำริเห็นว่า ควรตั้งเมืองใหม่ขึ้นอีกสักเมืองเพื่อความสะดวกแก่การปกครอง จึงให้ท้าวเดชและท้าวเทศ สองพี่น้องผู้บุตร นำใบบอกไปกราบทูลขอตั้งเมืองขึ้นที่บ้านเมืองเสือ ซึ่งเป็นบ้านเมืองเก่าสมัยขอม แต่ได้ร้างไปนาน ต่อมาภายหลังได้เกิดเป็นหมู่บ้านเล็กๆขึ้น

ได้โปรดเกล้าฯให้ตั้งบ้านเมืองเสือ เป็นเมืองพยัคฆภูมิพิสัย และโปรดฯให้ท้าวขัติย(เดช) เป็น พระศรีสุวรรณวงศา (ต้นตระกูล รัตนวงศะวัต ในกาลต่อมา) เป็นเจ้าเมืองคนแรก เมื่อ พ.ศ. 2422 (ร.ศ. 98)

เมื่อสองพี่น้องได้นำสารตราตั้งไปถึงบ้านนาข่า อันอยู่ในท้องที่เมืองวาปีปทุมมาก่อน เห็นว่ามีชัยภูมิดีกว่า จึงตั้งเมืองพยัคฆภูมิพิสัยขึ้นที่นั่น หาได้ตั้งเมืองที่บ้านเมืองเสือตามที่โปรดเกล้าฯไม่

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ เมื่อ พ.ศ. 2436 (ร.ศ. 112) มีรับสั่งให้พระศรีสุวรรณวงศา (เดช) ย้ายเมืองจากบ้านนาข่า ไปตั้ง ณ ตำบลที่ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯไว้นั้นเสีย

พระศรีสุวรรณวงศาจึงได้ย้ายเมืองพยัคฆภูมิพิสัย จากบ้านนาข่า ไปตั้งอยู่ที่บ้านปะหลาน  ใกล้เคียงกับบ้านเมืองเสือที่กำหนดไว้เดิม

จุดที่ตั้งเมือง (ที่ว่าการเมืองและจวนเจ้าเมือง) แห่งที่ 2 อยู่ที่บริเวณต้นค้างคาว ถนนกลางเมือง บ้านปะหลาน (หมู่ที่ 2) และบ้านเมืองเก่า (หมู่ที่ 15) ตำบลปะหลาน อำเภอพยัฆคภูมิพิสัย ในปัจจุบัน

ที่ยกมานี้เป็นตัวอย่างดีๆที่หายากมากๆ หากจะให้ดีกว่านี้ต้องให้มีทุกหมู่บ้าน, ทุกตำบล, ทุกอำเภอ,ทุกจังหวัด แล้วยกเข้าโรงเรียนเป็นหนังสืออ่านประกอบวิชาประวัติศาสตร์ไทยที่ควรเริ่มจากประวัติหมู่บ้าน, ตำบล, อำเภอ, จังหวัด อันเป็นมาตุภูมิของตนนี่แหละ