หนังสือพิมพ์มติชนฉบับวันจันทร์ที่ 21 กันยายน 2552

มีผู้แบ่งปันให้รู้ว่าเอกสารประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเมืองมหาสารคาม ยังเก็บรักษาไว้เป็นพยานหลักฐาน เรื่องชื่อเมืองมหาสารคามที่ถูกต้องเขียนว่า “มหาสาลคาม” หมายถึง เมืองต้นยางใหญ่ มาจากบ้านกุดนางใย คือ บ้านกุดยางใหญ่

เอกสารนี้เป็นลายมือเขียนด้วยดินสอดำ บนกระดาษฟุลสแก๊ป มี 7 แผ่น เขียน 2 หน้า รวม 14 หน้า หลวงอภิสิทธิ์สารคาม เขียนไว้ระหว่าง พ.ศ. 2457-2478 มีจดหมายเขียนบอกเล่าที่มาดังนี้

ผมได้รับเอกสารเล่าเรื่องความเป็นมาของเมืองมหาสารคาม ที่เขียนด้วยลายมือของ รองอำมาตย์โท หลวงอภิสิทธิ์สารคาม (บุดดี ศรีสารคาม) นายอำเภอคนแรกของเมืองมหาสารคาม

เหตุที่ผมจะได้รับเอกสารนี้ก็เพราะว่า ครูใหญ่ทองคำ พรชัย ครูใหญ่คนแรกของโรงเรียนสตรีประจำจังหวัดมหาสารคาม “ผดุงนารี” และเป็นลูกสาวหลวงอภิสิทธิ์สารคาม ท่านได้รับผมซึ่งเป็นหลานอยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูเหมือนลูก ผมจึงเรียกท่านว่า “คุณแม่”

วันหนึ่งเมื่อผมโตขึ้นมีอาชีพเป็นหลักฐานแล้ว คุณแม่ได้เรียกผมไปพบ สาระสำคัญก็คือท่านได้มอบเอกสารเกี่ยวกับเมืองมหาสารคามให้ผม คุณแม่บอกผมว่า เอกสารนี้เป็นประวัติของเมืองมหาสารคามที่คุณตาหลวงอภิสิทธิ์ฯ เขียนไว้ เพื่อให้ลูกหลานได้ศึกษา

และท่านได้เล่าว่า ท่านได้รับคำบอกเล่าจากญาติของเจ้าเมืองฯ ว่าชื่อ “มหาสารคาม”นี้เขียนสะกดผิด ที่จริงต้องเขียนว่า “มหาษาลคาม” หรือ “มหาสาลคาม” คนอีสานมักออกเสียง “ร” เป็น “ล” จึงพากันเข้าใจว่าต้องเขียน “มหาสารคาม” จึงจะถูกต้องตามหลักภาษาไทย ความจริงในการตั้งชื่อเมืองนั้นเจตนาจะตั้งให้มีความหมายว่าเป็นบ้านเมืองใหญ่จึงใช้ “มหาสาลคาม” ส่วนมหาสารคาม มีความหมายอีกอย่างหนึ่ง

เกี่ยวกับชื่อเมืองมหาสารคามนี้ กรรมการสภาวัฒนธรรมจังหวัดมหาสารคามก็เคยหารือกันอยู่ โดยมีอาจารย์ธีรชัย บุญมาธรรม เป็นผู้นำเอกสารอ้างอิง คณะกรรมการส่วนใหญ่ก็อยากจะกลับเปลี่ยนให้ถูกต้องตามสารตราตั้งเมือง แต่เห็นว่ามันล่วงเลยมานานนักแล้ว จึงปล่อยเลยตามเลย

เกี่ยวกับเอกสารบันทึกประวัติเมืองมหาสารคามดังกล่าวข้างต้นนี้ ผมได้เคยถ่ายเอกสารเป็นสำเนาให้ผู้ที่น่าจะสนใจในมหาวิทยาลัย และได้แกะรอยคัดลอกพิมพ์เผยแพร่ที่ในเมืองมหาสารคามอยู่บ้าง

เอกสารตัวจริงเก่ามาก เป็นกระดาษฟุลสแก๊ป เขียนด้วยดินสอ ผมเก็บไว้อย่างดี แต่กระดาษแห้งกรอบเปราะมาก ไม่กล้าแตะต้อง จึงถ่ายจากภาพที่ถ่ายไว้อีกทีหนึ่ง มีความรางเลือนอยู่มาก ที่หัวบันทึกเดิมไม่ได้เขียนชื่อเรื่องไว้ คุณพ่อประณต พรชัย เป็นผู้เขียนเพิ่มเติมในภายหลัง และในที่บางแห่งมีรอยเขียนปะปนอยู่บ้าง

ฉลองชัย ไตรรัตน์ ประธานกรรมการมูลนิธิวัดอภิสิทธิ์ อดีตกรรมการสภาวัฒนธรรมจังหวัดมหาสารคาม | 341 ถ. ศรีสวัสดิ์ดำเนิน ต. ตลาด อ. เมืองฯ จ. มหาสารคาม 44000 โทร. 043 711 027 มือถือ 08 9617 9951

ขอบพระคุณอย่างสูงยิ่งที่คุณฉลองชัยกรุณาเขียนมาบอก แล้วส่งสำเนาต้นฉบับกับคำอ่านให้ด้วย สมควรที่มหาวิทยาลัยในจังหวัดมหาสารคาม จะร่วมด้วยช่วยกันแบ่งปันความรู้ โดยพิมพ์เผยแพร่สู่สาธารณะ แต่คงหวังไม่ได้

สัก 3-4 ปีก่อน คุณปริศนา พงษ์ทัดศิริกุล เมื่อทำหน้าที่บริหารจัดการอยู่สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ (สวช.) กระทรวงวัฒนธรรม เคยตั้งอกตั้งใจแบ่งปันและเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับชื่อบ้านนามเมืองหลายแห่ง ตั้งใจจะทำทั่วประเทศ ครั้นเปลี่ยนผู้บริหารมีคนใหม่เข้ามาก็เลิกงานอย่างนี้ไป

ชื่อบ้านนามเมืองใช่ว่าจะมีปัญหาแค่มหาสารคาม แต่มีปัญหาทั่วไปอาจ  ทั้งประเทศ แม้เมืองใกล้ๆคือ ร้อยเอ็ด ก็เคยถกเรืองชื่อและความหมายเมื่อปีก่อน แต่ไม่มีใครทำสิ่งถูกต้อง เลยพร้อมใจกันกล้าปล่อยสิ่งผิดๆไว้จนบัดนี้

จังหวัด, อำเภอ, ตำบล, หมู่บ้าน ที่มีคำอธิบายไว้แล้ว หากส่งมาให้อ่านกันบ้างจะได้เอาลงพิมพ์แบ่งปันให้รู้กว้างขวางขึ้น

(ซ้าย) หน้าแรก ประวัติเมืองมหาสารคาม (ขวา) หน้าสุดท้าย เขียนว่า หลวงอภิสิทธิ์สารคาม เป็นผู้เรียบเรียง ทั้งหมดมีต้นฉบับเขียนด้วยลายมือดินสอ 7แผ่นfluoxetine liver price of temovate} else {