Download PDF

หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับวันอังคารที่ 4 สิงหาคม 2552

เมื่อ พ.ศ. 2545 ท่านประธานฯ ขรรค์ชัย บุนปาน มอบหมายให้ผมทำงานบรรณาธิการ หนังสือชุดพระนิพนธ์ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ที่ได้รับอนุญาตให้พิมพ์จำหน่ายจากมูลนิธิสมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ และหม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล พระธิดา ในพระบรมราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

เริ่มด้วยพระนิพนธ์เรื่อง นิราศนครวัด (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2468) ที่ผมต้องขอสำเนาภาพถ่ายเก่าเมื่อเสด็จนครวัด มาพิมพ์ประกอบมากมายหลายรูปหลายหน้า ได้ความกรุณาจากหอสมุดดำรงราชานุภาพ ในสังกัดหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร

นับแต่นั้นก็พิมพ์พระนิพนธ์เรื่องอื่นๆเป็นหนังสือหลายเล่มต่อเนื่องมานาน (ดังเห็นวางขายในแผงหนังสือ) ผมต้องใช้บริการหอสมุดดำรงราชานุภาพ ในสังกัดหอสมุดแห่งชาติ เพื่อหาต้นฉบับลายพระหัตถ์, ต้นฉบับเกี่ยวข้อง, ภาพถ่าย, แผนที่,แผนผัง, ฯลฯ มาพิมพ์ประกอบพระนิพนธ์

คณะทำงานไปขอใช้บริการแต่ละครั้งต้องอดทนและอดกลั้นอย่างสูงมาก ราวกับขอดูเอกสารเกี่ยวกับ“ความมั่นคงของชาติ” หรือเปรตขอส่วนบุญ

“ถ้าบนบานสักนิด แล้วติดสินบนสักหน่อย ให้สักร้อยสักชั่ง ก็ไม่ต้องนั่งอดทนอดกลั้น” ผมเคยคิดอย่างนั้นเมื่อหมดหนทางจะพึ่งพามหาอำนาจในกรมศิลปากร

ฉะนั้น เมื่อมีข่าวลงหน้าหนึ่งหนังสือพิมพ์ว่ามีผู้ลักลอบขโมยสมบัติหอสมุดฯไป ใจหนึ่งหายวาบ แต่อีกใจหนึ่งลิงโลด แล้วรำพึงคนเดียวว่า“สมน้ำหน้า” เพราะดูรายการที่หายไปแล้ว เชื่อว่ามีส่วนหนึ่งที่คณะทำงานของผมเคยขอทำสำเนาแล้วไม่ได้รับอนุญาต เช่น

“อัลบั้มภาพถ่ายสมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ—เอกสารต้นฉบับส่วนพระองค์ของสมเด็จฯ—หายไปจำนวน 172 รายการ 469 แผ่น” (ไทยรัฐ ฉบับวันอาทิตย์ที่ 26 กรกฎาคม 2552 หน้า 1)

มีรูปหนึ่งพิมพ์อยู่ในโพสต์ ทูเดย์ รวมกับเอกสารที่ถูกขโมยไป จำได้ว่าอาจารย์อติภพ ภัทรเดชไพศาล (แห่งสำนักพิมพ์วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล) เอามาเป็นรูปปกหน้าหนังสือ เพลงดนตรีและนาฏศิลป์จากสาส์นสมเด็จ ลายพระหัตถ์โต้ตอบระหว่างสมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพกับสมเด็จฯเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ (หมอพูนพิศ อมาตยกุล เป็นบรรณาธิการ มีวางขายนานแล้ว เล่มละ 300 บาท)

คำอธิบายรูปปกมีว่า สมเด็จฯกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงส่งเสด็จ สมเด็จฯเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และ ม.ร.ว. โต จิตรพงศ์ ที่สถานีรถไฟเมืองปีนัง เมื่อ พ.ศ. 2480 คราวที่สมเด็จฯลี้ภัยการเมือง 2475 ประทับอยู่ปีนัง

แท้จริงแล้วยังมีกรณีอื่นๆอีกมากที่มีผู้ลักลอบฉกไปจากกรมศิลปากร แต่ไม่เป็นข่าว เพราะผู้บริหารปิดข่าว รวมทั้งสื่อมวลชนก็ไม่ได้สนใจกรมศิลปากรอยู่แล้ว เลยไม่เป็นข่าว เช่น โบราณศิลปวัตถุในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ฯลฯ

แต่ที่มีปรากฏการณ์สม่ำเสมอคือลักลอบหนังสือของสำนักฯต่างๆในกรมศิลปากรที่พิมพ์หนังสือออกมาเผยแพร่ แล้วเอาไปขายให้ผู้ต้องการย่านจตุจักร

หนังสือพวกนี้มีจำนวนหนึ่งใช้งบหลวงพิมพ์แจก แต่กรมศิลปากร แจกเฉพาะคนไม่ต้องการ (ซึ่งเป็นพวกผู้ใหญ่ไก่เขี่ยมีอำนาจ แต่ไม่อ่านหนังสือ) คนที่ต้องการศึกษาจริงๆ (ล้วนเป็นผู้น้อยสามัญชนคนธรรมดา) ไม่แจก และไม่ขาย (เพราะผิดกฎหมาย ขายไม่ได้)

นี่แหละเป็นต้นเหตุให้มีผู้ลักลอบออกไปขายตามร้านหนังสือเก่า

ผู้ลักลอบเหล่านี้น่าจะได้รับยกย่องเป็นผู้มีคุณูปการต่อการศึกษา“นอกระบบ”ของไทยสมัยนี้

post4-08-52

(ซ้าย) ตำรวจ สน. นางเลิ้ง จับผู้ต้องหาร่วมกันขโมยเอกสารสำคัญต่างๆ ภายในหอสมุดดำรงราชานุภาพ ที่ตั้งอยู่ภายในหอสมุดแห่งชาติ พร้อมยึดเอกสารสำคัญ เช่น เอกสารลายพระหัตถ์ของรัชกาลที่ 5 เอกสารลายพระหัตถ์พระบรมราชโองการของรัชกาลที่ 5 เอกสารลายพระหัตถ์รัชกาลที่ 6 อัลบั้มภาพถ่ายสมเด็จพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซองจดหมายที่ระลึกของราชินิกุลสำคัญต่างๆ รวม 21 รายการ (ภาพและใต้ภาพจาก โพสต์ ทูเดย์ ฉบับวันอาทิตย์ 26 กรกฎาคม 2552 หน้า A11) (ขวา) เพลง ดนตรี และนาฏศิลป์ จาก สาส์นสมเด็จ ศาสตราจารย์ นายแพทย์พูนพิศ อมาตยกุล บรรณาธิการ สำนักพิมพ์วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ครั้งแรก 2552 ราคาเล่มละ 300 บาท