หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 5 มิถุนายน 2552

“พระปฐมเจดีย์ ไม่ใช่เจดีย์แห่งแรก แต่เป็นมหาธาตุหลวง ยุคทวารวดี” เป็นชื่อหนังสือที่ผมเขียนเอง แล้วพิมพ์เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2545   มีคำอธิบายบนปกหลังหนังสือ ความโดยย่อว่า

ความเชื่อว่าพระปฐมเจดีย์ เป็นเจดีย์แห่งแรกของสยามประเทศ เริ่มขึ้น(ในแผ่นดินรัชกาลที่ 3) เมื่อครั้งรัชกาลที่ 4 หรือเจ้าฟ้ามงกุฎ เมื่อทรงผนวชได้เสด็จธุดงค์ไปนมัสการครั้งแรก พ.ศ. 2374 แล้วทรงเข้าพระทัยว่าเป็นสถูปเจดีย์ที่พระเจ้าอโศกโปรดให้สร้างไว้เมื่อ พ.ศ. 218 คราวที่พระโสณะกับพระอุตตระออกเผยแผ่พุทธศาสนาที่สุวรรณภูมิ

ครั้นเมื่อศึกษาค้นคว้าต่อมา พบหลักฐานยืนยันว่าสุวรรณภูมิไม่ใช่ชื่อประเทศ หรืออาณาจักร แต่เป็นชื่อดินแดนเก่าแก่ที่มีชุมชนตั้งอยู่ในยุคต้นพุทธกาล มีหลักฐานอยู่บริเวณบ้านดอนตาเพชร (อ. พนมทวน จ.กาญจนบุรี) กับ เมืองอู่ทอง (อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี) มีร่องรอยนับถือพุทธศาสนา และมีซากสถูปเจดีย์เก่าแก่ก่อนเมืองอื่นใดในสยามประเทศ

ฉะนั้น พระปฐมเจดีย์ จึงไม่ใช่สถูปแห่งแรก

แต่พระปฐมเจดีย์เป็นมหาธาตุหลวงยิ่งใหญ่และมีความสำคัญมาตั้งแต่แรกสร้างในยุคทวารวดีราวหลัง พ.ศ. 1000 สืบเนื่องถึงยุคอยุธยา-ยุคกรุงธนบุรี-ยุคกรุงเทพฯ ตราบทุกวันนี้ มีผู้ศรัทธาเคารพเลื่อมใสไม่ขาดสาย

ตามประวัติศาสตร์อินเดีย พระเจ้าอโศกครองราชย์ พ.ศ. 214(หรือ 218) ยาตราทัพรุกรานกลิงคราษฎร์ (อินเดียภาคใต้) ได้ชัยชนะ แต่มีคนล้มตายมาก        เลยมีศรัทธาในพุทธศาสนา เริ่มสร้างสถูปทางพุทธศาสนาแบบสาญจีและรูปสัญลักษณ์ เช่น ธรรมจักร แต่ยังไม่สร้างพระพุทธรูป แล้วส่งคณะธรรมทูตออกเผยแผ่พุทธศาสนา 9 ทิศทาง มีทิศทางหนึ่งมาถึงดินแดนสุวรรณภูมิ

ช่วงเวลาที่พระเจ้าอโศกครองราชย์ในอินเดีย แล้วส่งพระสงฆ์มาถึงสุวรรณภูมิ ก็มีอเล็กซานเดอร์แห่งมาซิโดเนีย ขยายอำนาจมายึดครองลุ่มน้ำสินธุทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย-ปากีสถาน ราวเรือน พ.ศ. 217-218 พอดี

เหตุการณ์อโศกกับอเล็กซานเดอร์อยู่ร่วมยุคร่วมสมัยกัน แล้วร่วมเวลาเดียวกับการขยายตัวของฮั่น(จีน)ลงทางใต้ ถึงลุ่มน้ำแยงซีของพวกเย่ว์ทำกลองทองมโหระทึกสัมฤทธิ์ ตรงกับยุคโลหะราวหลัง พ.ศ. 200

แสดงว่าเหตุการณ์ทั้งหมดล้วนเกี่ยวข้องการแย่งชิงและแสวงหาลู่ทางควบคุมเส้นทางการค้าโลกมาสุวรรณภูมิที่จะเติบโตกว้างขวางมากมายมหาศาลต่อไป

ขณะนั้นบริเวณจังหวัดนครปฐม ยังเป็นป่าชายเลนของอู่ทอง-ดอนตาเพชร ที่เป็นบ้านเมืองระดับรัฐแล้ว จึงยังไม่มีเมืองนครปฐมโบราณ(หรือนครไชยศรี) ยังไม่มีพระปฐมเจดีย์

ต้องหลังจากนั้นราว 1,000 ปี ถึงจะเริ่มมีพระปฐมเจดีย์ ซึ่งควรมีศิลปกรรมแบบลังกายุคอนุราธปุระ มากกว่าจะเป็นแบบสาญจีของอโศก เพราะจะรับพุทธศาสนาผ่านลังกามากกว่ารับจากอินเดียโดยตรง

ศูนย์การเรียนรู้ทวารวดี มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม ควรตรวจสอบข้อมูลประวัติศาสตร์โบราณคดีให้รอบด้าน แล้วแบ่งปันเผยแพร่ความรู้เหล่านั้นทุกด้านโดยไม่จำกัดเพื่อให้สังคมรับไปพิจารณาด้วยวิจารณญาณ แล้วประชาพิจารณ์ด้วยตนเองของแต่ละคน

อย่างนี้ถึงจะสมเป็นสถาบันเพื่อสังคมอย่างแท้จริง ไม่หลอกล่ออาซ้ออาซิ้มเหมือนที่อื่นๆทั่วประเทศ

cov-pathomdj5-06-52

พระปฐมเจดีย์ ไม่ใช่เจดีย์แห่งแรก แต่เป็นมหาธาตุหลวง ยุคทวารวดี โดยสุจิตต์ วงษ์เทศ พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2545