หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 1 มิถุนายน 2552

“มาลัยใส่เสียงสุวรรณภูมิ” เป็นชื่อชุดซีดีดนตรีไทยใส่ฆ้อง สำเนียงแขกชวา-มลายู “เครือญาติ”อุษาคเนย์ ด้วยความเคารพเพื่อนบ้านและสันติภาพ ที่ผมทำออกมาแบ่งปันเผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2547

เพลงสำเนียงแขกชวา-มลายู ในซีดีชุดนี้มี 10 เพลง คือ 1. โหมโรงยะวา 2. แขกซัมเซ 3. แขกปัตตานี 4. แขกอาหวัง 5. แขกโหม่ง 6. แขกโศก 7. แขกเจ้าเซ็น         8. แขกเงาะ 9. แขกรำพึง 10. แขกหนัง 11. แขกไทร

เอกสารแทรกซีดี ผมเขียนอธิบายคำว่า “มาลัย” มีสองความหมาย อย่างแรกหมายถึง ดอกไม้ร้อยเรียงรวมเป็นพวง ส่วนอย่างหลังหมายถึง มลายู มีคำโบราณในตำนานเรียก“มาลัยทวีป” และ “มาลัยประเทศ” หมายถึงดินแดนกลุ่มที่มีชาติพันธุ์พูดตระกูลภาษาชวา-มลายู ตั้งแต่บริเวณภาคใต้ของประเทศไทยลงไป

มีผู้สงสัยหลายคนว่า เอาคำ “มาลัย” หมายถึงชวา-มลายู มาจากไหน?
ผมตอบไม่ได้ แค่บอกว่าเคยอ่านเอกสารเก่าแนวตำนานนิทานนานมาแล้ว เลยจำได้ไม่หลงลืม เพราะชอบคำไพเราะอย่างนี้ ฟังแล้วร่มเย็นเป็นสุข แต่นึกเท่าไรก็นึกไม่ออกว่าจำมาจากหนังสืออะไร

เมื่อไม่นานมานี้เองพบคำอธิบายว่าพวก “มาลัยประเทศ คือ พวกที่อยู่แหลมมลายู” ในพระราชหัตถเลขา รัชกาลที่ 5 เมื่อ พ.ศ. 2451 เสด็จประพาสลำน้ำมะขามเฒ่า (คือ ต้นน้ำท่าจีน) แต่ผมไม่ได้จำจากพระราชหัตถเลขานี้ เพียงแต่เชิญข้อความมายืนยันว่าไม่ได้ยกเมฆใช้คำว่า“มาลัย” หมายถึง ชวา-มลายู

ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของ ดี.จี.อี. ฮอลล์ (D.G.E. Hall) ฉบับแปลภาษาไทย (ชาญวิทย์ เกษตรศิริ บรรณาธิการ พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2549) ก็มีอธิบายเกี่ยวกับชื่อ“มลยทวีป” หมายถึงสุมาตรา

แต่เอกสารบางเล่มอธิบายว่าสุมาตรามีชื่อในตำนานว่า “สุวรรณทวีป” ส่วน “สุวรรณภูมิ” หมายถึงผืนแผ่นดินใหญ่มีดินแดนไทยอยู่ตรงกลาง

ฉะนั้น ถ้าเทียบความหมายทั้งหมดแล้ว “มาลัยประเทศ” หมายถึง ดินแดนแหลมมลายูตั้งแต่ภาคใต้ลงไปสุดมาเลเซีย-สิงคโปร์ สอดคล้องตามพระราชหัตถเลขา รัชกาลที่ 5
มาลัยประเทศ น่าจะมีชื่อขึ้นในยุคไล่เลี่ยกันกับชื่ออื่นๆ คือ รามัญประเทศ(มอญ), พุกามประเทศ(พม่า), กัมพุชประเทศ(กัมพูชา), สยามประเทศ(ไทย-ลาว) แต่ไม่พบหลักฐานตรงๆว่าแรกมีเมื่อไร ก็ได้แต่เดา(สันนิษฐาน)ว่า น่าจะราวหลัง พ.ศ. 1500 เพราะเป็นยุคเริ่มแรกการค้าโลกกว้างขวางมากที่สุด

ความรู้ประวัติศาสตร์อย่างนี้ไม่มีในตำราประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทย เพราะนักวิชาการในสถาบันด้านนี้โดยตรงไม่รับผิดชอบตัวเองและผู้อื่น จึงส่งผลให้มีความขัดแย้งรุนแรงในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ตราบจนทุกวันนี้
ha-02-1-06-52

กองสิ่งของที่รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้จัดซื้อพระราชทานราษฎรเมืองปัตตานีในงานฉลองศาลาวัดตานีสโมสร คราวเสด็จประพาสมาลัยประเทศหรือมลายู เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2448 (ภาพจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ)