หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 25 พฤษภาคม 2552

เมืองบน เป็นชื่อเมืองโบราณยุคทวารวดี มีอายุราวหลัง พ.ศ. 1000 หรือ 1552 ปีมาแล้ว อยู่ที่บ้านโคกไม้เดน ตำบลท่าน้ำอ้อย อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์

กรมศิลปากรไปขุดค้นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2507 บรรดาสื่อมวลชนครั้งนั้นทำข่าวครึกโครม เพราะเป็นเรื่องใหญ่โตมาก แต่หลังจากนั้นไม่มีใครสนใจอีก จึงปล่อยทิ้งร้าง ทั้งๆอยู่ข้างถนนพหลโยธินจนทุกวันนี้ ดูเหมือนคนชั้นนำมีอำนาจในจังหวัดนครสวรรค์ก็ไม่รู้จัก

สถานที่ตั้งของเมืองบน บ้านโคกไม้เดน อยู่เขตจังหวัดนครสวรรค์ ก็จริง แต่เป็นเขตชนแดนกับจังหวัดชัยนาท (ตรงอำเภอมโนรมย์) บริเวณที่ถนนพหลโยธินสบทับซ้อนถนนสายเอเชียไปจังหวัดนครสวรรค์

โสมสุดา ลียะวณิช ผู้ตรวจราชการกระทรวงวัฒนธรรม ไปตรวจราชการแล้วแวะนมัสการเจ้าอาวาสวัดเขาไม้เดนที่บ้านโคกไม้เดนเมื่อปีก่อนๆ เล่าว่าเจ้าอาวาสหาทุนสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ไว้แล้ว แต่ไม่มีกำลังจะทำต่อให้เสร็จ เพราะไม่มีทรัพยากรมากพอ

ผมไปคุยกับเจ้าอาวาสตามคำชี้ทางบรรเทาทุกข์ให้เห็นขุมทรัพย์ทางปัญญาของท่านผู้ตรวจฯโสมสุดา เลยนมัสการบอกสมภารว่าถ้าทำพิพิธภัณฑ์แบบผู้ดีตีนแดงตะแคงตีนเดินที่ทุ่มเทให้ความสำคัญ “รูปแบบ” แต่ไม่มี “เนื้อหา” อย่างพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติก็ไม่มีวันทำได้ เพราะต้นทุนเฟอร์นิเจอร์แพงมาก แต่ไม่คุ้มค่าที่ลงทุน

แต่ถ้าคิดทำให้เป็น “มิวเซียมท้องถิ่น” ง่ายๆอย่างสามัญชนคนเดินดินธรรมดา เน้น “เนื้อหา” มากกกว่า “รูปแบบ” ก็มีช่องทางเป็นไปได้ ไม่ยาก

นับแต่นั้นเลยชวนสามัญชนคนธรรมดาๆ คืออาจารย์รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล (มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์) กับอาจารย์ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ (มหาวิทยาลัยศิลปากร) พร้อมหมู่ลูกศิษย์ลูกหากลุ่มเล็กๆ 4-5 คน จากคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร มาช่วยกันทำบุญอุดหนุน “มิวเซียมท้องถิ่น” ให้วัดเขาไม้เดนโดยไม่มีทุนรอนจากใครที่ไหนเลย ทุกคนสมัครใจแบ่งกันออกเงินค่าใช้จ่ายเองทั้งนั้น

ผมรับเรียบเรียงเรื่องราวประวัติศาสตร์โบราณคดีท้องถิ่นนี้ให้ชาวบ้านพิจารณาประชาพิจารณ์กันก่อนอย่างเสรี ถ้ามีเรื่องราวเพิ่มเติมก็เพิ่มเข้ามาตามสบาย เสร็จแล้วจะได้บอกบุญผู้มีทรัพย์สมทบทุนมาพิมพ์แบ่งปันเผยแพร่ต่อไป    ถ้าไม่มีก็ไม่พิมพ์

ต้นฉบับเมืองบน โคกไม้เดน มี 68 หน้า ผมไม่มีปัญญาพิมพ์เป็นเล่มแจกจ่ายได้ เลยขอความกรุณาจากอาจารย์ต้น-อติภพ ภัทรเดชไพศาล (วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล) ให้เอาขึ้นเว็บไซต์   www.sujitwongthes.com

ขอเชิญอ่านจากเว็บไซต์ แล้วพิจารณาประชาพิจารณ์ได้ตามสะดวก โดยไม่จำกัดว่าต้องเป็นชาวโคกไม้เดน ใครก็ได้ที่เอาใจใส่เรื่องที่ชนชั้นนำทอดทิ้งอย่างนี้ กรุณาอย่าอยู่เฉยๆ ขอได้โปรดแนะนำว่ากล่าวอย่างเสรี

จะขอยกตัวอย่างที่ผมทำชื่อบ้านนามเมืองของเมืองบน โคกไม้เดนไว้ ดังนี้

………..

เมืองบน หมายถึงเมืองที่อยู่ข้างบน เหนือขึ้นไปจากข้างล่างหรือทางใต้ อยู่บริเวณบ้านบน ใน อ. พยุหะคีรี  จ. นครสวรรค์

บ้านโคกไม้เดน เป็นหมู่บ้านตั้งอยู่บนที่เนินเชิงเขา มีไม้เดนเลือกขึ้นเต็มไปหมด ชาวบ้านแต่ก่อนใช้ทำฟืน และเผาถ่าน

ไม้เดน หมายถึงไม้ชนิดหนึ่งที่ขึ้นทั่วไปในบริเวณบ้านโคกไม้เดน เป็นไม้เหลือจากเลือกแล้ว ไม่เอาไปใช้ทำอย่างอื่นแล้ว ชาวบ้านมักเอาไปเผาถ่าน หรือใช้เป็นฟืน
เดน หมายถึงของเหลือที่ไม่ต้องการแล้ว หรือเหลือจากเลือกด้วย ทิ้งแล้ว ไม่ต้องการแล้ว เช่น ผลไม้เดนเลือก

พยุหะคีรี หมายถึงพื้นที่มีหมู่ภูเขาเป็นทิวแถว (พยุหะ แปลว่า หมู่, ขบวน คีรี แปลว่า ภูเขา)เริ่มมีชื่อเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2408 (ต้นแผ่นดินรัชกาลที่ 4) มาจากชื่อ “บ้านพยุแดน” ยกขึ้นเป็น “เมืองพยุหคีรี” เอกสารเก่าตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 ลงมาล้วนเขียนว่า เมืองพยุหคีรี ไม่มีสระ อะ ตรงคำว่า ห  แต่ปัจจุบันทางราชการกำหนดให้เขียนว่า พยุหะคีรี

map2-cr25-05-52

แผนที่แสดงที่ตั้งเมืองบน โคกไม้เดน ตำบลท่าน้ำอ้อย อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ และบริเวณใกล้เคียงโดยรอบ มีความเป็นมาย่อๆดังนี้

(1) 5,000 ปีมาแล้ว โคกไม้เดน นครสวรรค์ ยังไม่มีชุมชน

(2) 4,000 ปีมาแล้ว มีคนดึกดำบรรพ์

(3) 3,000 ปีมาแล้ว บรรพชนคนโคกไม้เดน เริ่มตั้งหลักแหล่งเชิงเขา

(4) หลัง พ.ศ. 1 บ้านโคกไม้เดน เป็นส่วนหนึ่งของสุวรรณภูมิ

(5) หลัง พ.ศ. 500 บ้านโคกไม้เดน ยังไม่รู้จักพุทธ-พราหมณ์

(6) หลัง พ.ศ. 1000 แรกรับศาสนาพุทธ สถาปนาเมืองบน

(7) หลัง พ.ศ. 1500 เมืองบน โคกไม้เดน อยู่กึ่งกลางรัฐละโว้-สยาม

(8) หลัง พ.ศ. 1700 เมืองโคกไม้เดน บริเวณชายขอบ  ส่วยสามฝ่ายฟ้า

(9)หลัง พ.ศ. 1800 เมืองบน โคกไม้เดน ในราชอาณาจักรสยาม

(10) หลัง พ.ศ. 2000 เมืองชัยนาท เมืองมโนรมย์ ควบคุมเมืองบน โคกไม้เดน

(11) หลัง พ.ศ. 2200 เมืองบน โคกไม้เดน บริเวณมโนรมย์-ชัยนาท

(12)  หลัง พ.ศ. 2300 เมืองบน โคกไม้เดน เป็นชุมชนป่าดงของกรุงธนบุรี, กรุงเทพฯ

(13)  หลัง พ.ศ. 2400 บ้านท่าน้ำอ้อยถลุงเหล็ก ตั้งชื่อเมืองพยุห(ะ)คีรี

(14) หลัง พ.ศ. 2448 แรกสร้างวัดโคกไม้เดน ในแผ่นดินรัชกาลที่ 5

(15) พ.ศ. 2482 แรกมีชื่อประเทศไทย โคกไม้เดนอยู่ในประเทศไทย