Download PDF

 ข่าวสด – วันอังคารที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๕๔๖

 

ขุนแผนพาวันทองขี่ม้า

“ซ้อนหน้า”หรือ“ซ้อนหลัง”

ขุนช้างขุนแผน ไม่ใช่เรื่องจริง แต่เป็นเรื่องแต่ง เริ่มจากแต่งเป็น“ตำนาน”หรือนิทานศักดิ์สิทธิ์ของราชสำนักกรุงศรีอยุธยา มีรวมอยู่ในพงศาวดารเหนือ ยกย่องขุนแผนคนเดียว ไม่มีคนอื่น

เมื่อสังคมและวัฒนธรรมเปลี่ยนไป เรื่องศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายกลายเป็นธรรมดา เลยแต่งเรื่องขุนช้างขุนแผนให้มีลักษณะ“นิยาย”มากขึ้น เพื่อความบันเทิงเริงรมย์โลดโผนโจนทะยานอย่างหนุมานในรามเกียรติ์ ขุนแผนสำนวนเก่าที่เป็น“วีรบุรุษในตำนาน” ก็กลายเป็นนักรบ นักรัก นักเลง ในอุดมคติของผู้ชาย และในจินตนาการของผู้หญิงยุคหนึ่งสมัยหนึ่งกลุ่มหนึ่ง

ขุนช้างขุนแผนที่เราอ่านรวมเป็นเล่มทุกวันนี้มีเค้ามาจากยุคอยุธยาก็จริง แต่ถูกดัดแปลงเป็นกระฎุมพียุครัตนโกสินทร์เกือบหมด ใครว่าสะท้อนสังคมอยุธยาก็บ้าแล้ว

ขุนช้างขุนแผนไม่ได้สะท้อนอะไรที่เป็นอยุธยา ถ้าจะมีสะท้อนออกมาก็เห็นจะเป็นสุพรรณภูมิหรือสุพรรณบุรีนี่แหละ เช่น ตำแหน่งพระพันวษา ตลอดจนแหล่งควายป่าที่เมืองอู่ทอง อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ฯลฯ

ที่สำคัญคือกำเนิดตัวละครอยู่ในเมืองสุพรรณบุรีทั้งนั้น คือตระกูลขุนช้างอยู่บ้านรั้วใหญ่-ท่าสิบเบี้ย ตระกูลขุนแผนอยู่บ้านพลับ-วัดตะไกร ตระกูลนางพิมอยู่ท่าพี่เลี้ยง

ทั้ง ๓ ตระกูลมีหลักแหล่งอยู่ ๒ ฝั่งแม่น้ำสุพรรณ(ท่าจีน) ที่ผ่ากลางเมืองสุพรรณบุรี ชื่อบ้านนามเมืองยังสืบเนื่องถึงปัจจุบันตรงตลาดนั่นแหละ ประวัติศาสตร์เรื่องอย่างนี้มีนักปราชญ์เมืองสุพรรณฯ คือ อาจารย์มนัส โอภากุล (พ่อของแอ๊ด คาราบาว) ศึกษาละเอียดถี่ถ้วนที่สุด แวะไปคุยกับท่านได้

แต่ถ้าอยากเที่ยวด้วย คุยด้วย คิดด้วย ค้านด้วย ต้องไปกับกลุ่มเพื่อมาตุภูมิ ที่เชิญอาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม ร่วมนำเสวนาขุนช้าง ขุนแผน นางพิม ตั้งแต่เมืองสุพรรณฯ ถึงเมืองกาญจน์ ในวันเสาร์ที่ ๒๘ มิถุนายน ๒๕๔๖ นี้ (จองที่นั่งได้ทางโทรศัพท์ ๐ ๒๖๔๓ ๘๖๔๔-๕ โทรสาร ๐ ๒๖๔๓ ๘๖๔๕)

ผมชอบสัปดนวันละไม่นิด (คือมากกว่าอายูร-ประยูร จรรยาวงษ์) ชอบชวนให้ใครต่อใครอ่านและฟังเสภาตอนขึ้นเรือนขุนช้าง ฟันม่าน แล้วพาวันทองหนีจากบ้านรั้วใหญ่ของขุนช้างกลางเมืองสุพรรณฯ ข้ามแม่น้ำไปเขาพระ ที่เมืองอู่ทอง

         เมื่อจะขึ้นม้าสีหมอก ทำเพลงเชิดจีน เพราะลีลาทำนองเพลงเหมือนม้าวิ่งเหยาะย่างไปกลางทุ่งนาป่าดงดอนนอนไพร เริ่มจากช้าๆ จนเร็วขึ้นปานลมกรด เพลงโลดโผนมากอยากให้หาโอกาสฟังปี่พาทย์ไม้แข็ง มีช่างวาดหลายคนเคยวาดภาพตอนนี้ให้วันทองอยู่หน้า ขุนแผนอยู่หลัง เรียกว่าซ้อนหน้า บนหลังม้าสีหมอก เหมือนหนุ่มสาวซ้อนจักรยานที่ไม่มีตะแกรงท้าย(เพราะหนุ่มเจ้าเล่ห์ยกทิ้งไปก่อน)

ผมวิจารณ์ว่าขืนซ้อนหน้าอย่างนั้น ไม่มีวันไปไหนได้ไกล เพราะจะต้องแวะข้างทางละเลงรักกันใต้พุ่มไม้เรื่อยๆ เพราะขุนแผนนั่นแหละทนไม่ไหว

ที่จริงวันทองซ้อนหลัง เพราะกลอนเสภาบอกไว้ตอนหนึ่งว่า “สองมือกอดผัวให้ตัวแน่น ขุนแผนยิ้มหยอกศอกสะกิด

         เห็นไหม นางวันทองซ้อนหลัง แล้วเอามือกอดเอวขุนแผนไว้จะได้ไม่ตกจากหลังม้า ขุนแผนได้ทีขี่ม้า(ไม่ใช่ขี่แพะ)ไป เอาศอกสะกิดวันทองไปด้วยพอเพลินๆ ดีกว่าอยู่เปล่าๆ

ถามว่าขุนแผนเอาศอกสะกิดอะไร? ตรงไหน? ของวันทอง

ถามหาห่าอะไร? ใช้จินตนาการเองบ้างซี่วะ จะให้บอกทุกอย่างเลยหรือ? สะกิดนมซี่โว้ย!