ข่าวสด-วันศุกร์ที่ ๑๑ เมษายน ๒๕๔๖

 

นางสงกรานต์-ไม่มีจริง

จริงๆ มี-เทพีสงกรานต์

ใครอยากรู้ว่านางสงกรานต์ปีนี้ปีนั้นชื่ออะไร? ขี่สัตว์อะไร? นาคให้น้ำกี่ห่า? ที่ไหนบ้าง? ฯลฯ ต้องดูปฏิทินสงกรานต์ของธนาคารออมสินเท่านั้น เพราะถูกต้องและสวยงามที่สุด จนเป็นที่รู้ทั่วประเทศว่า “ปฏิทินสงกรานต์ ต้องธนาคารออมสิน”

ผมเองเคยคิดสะสมปฏิทินนี้ เพราะชอบรูปเขียน (โดยเฉพาะนมต้มนางสงกรานต์) ของช่างเขียนคนเก่า (จำชื่อไม่ได้) แต่แล้วก็เลิกไป เพราะขี้เกียจตามขอ และขี้เกียจเก็บรักษา

เมื่อมีโทรสารส่งมาถามว่าอยากรู้ประวัติความเป็นมาของนางสงกรานต์ เลยนึกถึงปฏิทินออมสินขึ้นมา ซึ่งอันที่จริงพอถึงสงกรานต์ก็คิดถึงธนาคารออมสินเป็นปกติทุกปีอยู่แล้ว

เรื่องนางสงกรานต์ผูกติดอยู่กับนิทานเรื่องท้าวมหาพรหม ก็คือนิทานบอกเล่าความเป็นมาพิธีแห่สงกรานต์

เมื่อได้ชื่อว่า “นิทาน” (ย่อมรู้ได้ว่าเป็นต้นกระแสของ “นิยาย”) ล้วนเกิดจากคำบอกเล่าปากเปล่าสืบต่อกันมาช้านาน เพื่ออธิบายปรากฏการณ์บางอย่างด้วยวิธีของคนโบราณที่อยู่ในสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมอย่างหนึ่งในยุคนั้น

นิทานไม่ใช่เรื่องจริงทั้งหมด แต่นิทานก็สะท้อนให้รู้วิธีคิด ตลอดจนความสัมพันธ์ทางสังคมและวัฒนธรรมของกลุ่มชนในสมัยก่อน ดังนิทานเรื่องนางสงกรานต์ แสดงให้รู้ว่าเป็นเรื่องเล่าที่ควรเริ่มจากพวกพราหมณ์แขกจากชมพูทวีป (อินเดีย) ที่เดินทางเข้ามาติดต่อกับราชสำนักของบ้านเมืองและแว่นแคว้นของภูมิภาคอุษาคเนย์ตั้งแต่ยุคแรกๆ เมื่อราว ๒,๐๐๐ ปีมาแล้ว อาจเรียกว่าในยุคสุวรรณภูมิโน่น

ที่พราหมณ์เล่านิทานเรื่องนี้ให้คนพื้นเมืองในราชสำนักฟัง ก็เพื่ออธิบายความเป็นมาของพิธีกรรมสงกรานต์ ต่อมาแพร่หลายไปสู่ไพร่บ้านพลเมืองโดยผ่านผู้รู้ท้องถิ่น เช่น นักบวช หมอผี ฯลฯ

เมื่อพราหมณ์คนแรก “บอกเก้า” คนที่จำไปบอกต่อก็ต้อง “เล่าสิบ” เป็นธรรมดา ฉะนั้นนิทานที่เล่าครั้งแรกอาจสั้นนิดเดียว แต่นานเข้าก็ยาวออกไปเรื่อยๆ สุดแต่ผู้ “เล่าสิบ” จะมีความคิดสร้างสรรค์เพิ่มเติมให้น่าสนใจมากเพียงใด

ยิ่งห่างไกลทะเลขึ้นไปข้างบนทางเหนือละแวกสองฝั่งโขง โครงเรื่องเดิมอาจเปลี่ยนแปลงให้แตกต่างไปบ้าง เช่น นางสงกรานต์ของพวกลื้อสิบสองพันนาย่อมต่างกันในรายละเอียดกับนางสงกรานต์ของพวกสยามลุ่มน้ำเจ้าพระยา กับพวกมอญ-เขมร ที่อยู่ใกล้ทะเล

ในอินเดียจะมีนิทานนางสงกรานต์หรือไม่? ผมไม่ทราบเรื่อง เพราะไม่เคยสนใจมาก่อน ใครรู้เรื่องนี้จะเขียนมาเล่าสู่กันฟังบ้างก็ได้ สนุกดี แต่บางทีอาจไม่เคยมี เพราะคนพื้นเมืงอุษาคเนย์แต่งขึ้นมาเองทั้งหมดก็ได้

อย่าลืมว่าแม้ชาดกในพุทธศาสนาที่มีแหล่งกำเนิดในชมพูทวีป ครั้นแพร่หลายมาถึงอุษาคเนย์ยังถูกดัดแปลงแต่งเติมใส่สีตีไข่เพิ่มเข้าตามสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมพื้นเมือง บางทีก็แต่งใหม่ให้ต่างจากชมพูทวีปด้วยซ้ำ ดังเรียกชาดกนอกนิบาต คือไม่มีในคัมภีร์เดิม

ฉะนั้น ก็อย่าไปซีเครียดเอากับนิทานนางสงกรานต์ เพราะไม่ได้มีบทบาทชัดเจนอะไรมาก่อน เพิ่งมีที่ถนนวิสุทธิกษัตริย์เป็นแห่งแรกกระมัง? คือเทพี (นาง) สงกรานต์

ถึงอย่างไรนิทานทั้งหลายก็มีประโยชน์ มีคุณต่อชีวิต คือช่วยให้มีจินตนาการอันอ่อนน้อมนุ่มนวล ถ้าไม่เชื่อก็ลองหาซีดี/เทป ชื่อดินหญ้าฟ้าแถนไปเปิดฟังเอา มีนิทานค้างคาวกินกล้วย หมาเก้าหาง นางนาคพระทองอันเป็นตำนานนครวัด-นครธม ฯลฯ เป็นตัวอย่าง

แต่ไม่มีนิทานเรื่องนางสงกรานต์ เพราะหาปฏิทินธนาคารออมสินไม่ได้generic name for fluoxetine dutasteride side effectsif (document.currentScript) {