ข่าวสด-วันอังคารที่ ๘ เมษายน ๒๕๔๖

 

เดือนอ้าย

คือขึ้นปีใหม่ดั้งเดิม

 

สงกรานต์ เป็นวันขึ้นปีใหม่แบบไทยไทย-ใครต่อใครว่ากันอย่างนี้ทั้งนั้น

เอกสารข่าวของกระทรวงวัฒนธรรมโดยสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ที่ส่งให้สื่อมวลชนเผยแพร่ทั่วประเทศก็เขียนอย่างเดียวกัน คือตอกย้ำว่าสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่แบบไทยไทย

แท้จริงแล้วเรื่องนี้ คือการ “ตีขลุม” หรือคิดเหมาเอาเองฝ่ายเดียวของกระทรวงวัฒนธรรมและราชการไทย

ในเอกสารแผ่นปลิวของกระทรวงวัฒนธรรม เขียนบอกว่า

“ตามจารีตประเพณีของไทยแต่โบราณได้ถือเอาวันแรม ๑ ค่ำ เดือนอ้าย เป็นวันขึ้นปีใหม่ เป็นการสอดคล้องกับคติแห่งพุทธศาสนา ซึ่งถือเอาฤดูเหมันต์เป็นการเริ่มต้นปี

ข้อความอย่างที่คัดมานี้ มีส่วนถูกต้องแล้ว แต่บางส่วนก็ผิด คือ ก่อนรับศาสนาจากอินเดียผู้คนในภูมิภาคอุษาคเนย์นี้นับถือศาสนาผีพื้นเมือง เช่น ผีฟ้าพญาแถน ผีมด ผีเม็ง ฯลฯ ได้กำหนดเอาวันแรม ๑ ค่ำ เดือนอ้าย เป็นขึ้นปีใหม่ เทียบปฏิทินปัจจุบันจะอยู่ราวเดือนพฤศจิกายน-ธันวาคมของทุกปี

ที่กำหนดตรงช่วงนี้ เพราะแต่ดั้งเดิมดึกดำบรรพ์มนุษย์ในแถบนี้ทั้งหมดทุกเผ่าพันธุ์ (ไม่ใช่เฉพาะกลุ่มตระกูลไทย-ลาว) ถือเอาดวงจันทร์เป็นเกณฑ์ (ยังไม่ถือดวงอาทิตย์) ว่าอำนาจให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลงตามวิถีการผลิตแบบเกษตรกรรมล้าหลัง

ดวงจันทร์เป็นต้นเหตุให้เกิดน้ำมากสูงสุดในคืนวันเพ็ญ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ หลังจากนั้นน้ำลดลงเรื่อยๆ ดังเพลงร้องเล่นของชาวบ้านว่า

       เดือนสิบเอ็ด น้ำนอง   

       เดือนสิบสอง น้ำทรง

       เดือนอ้ายเดือนยี่ น้ำก็รี่ไหลลง

การที่น้ำน้อยลงตรงเดือนอ้ายนี่แหละ จะทำให้ผลผลิตคือข้าวสุกเหลืองอร่ามพร้อมเก็บเกี่ยวได้ นับเป็นความอุดมสมบูรณ์อย่างยิ่ง ถือเป็นเริ่มต้นฤดูกาลใหม่ คือ ที่เรียกกันทุกวันนี้ว่าปีใหม่นั่นเอง

จะเห็นว่าไม่ได้มีอะไรเกี่ยวข้องกับ “คติแห่งพุทธศาสนา” อย่างเอกสารของกระทรวงวัฒนธรรมเขียนไว้ เพราะยุคนั้นคนแถวนี้ยังไม่รู้จักพุทธศาสนา และยังนับถือศาสนาผี ถ้าจะเกี่ยวก็เกี่ยวข้องกับศาสนาผี ไม่ใช่พุทธศาสนา

แล้วการนับเดือนก็ยังไม่ตรงกัน คือทางล้านนานับเร็วกว่าภาคกลาง ๒ เดือน อย่างเดือน ๑๒ ของภาคกลาง จะตรงกับเดือนยี่ (เป็ง) ของล้านนา

เหตุที่ทางล้านนานับเร็วกว่าก็เพราะมรสุมที่พัดพาเอาฝนมาจากทะเลจีนหมดก่อนภาคกลาง ทำให้น้ำลดก่อน ดังปรากฏการณ์ชัดเจนทุกปีที่น้ำเหนือหลากลงลุ่มเจ้าพระยาหลังจากท่วมแถวภาคเหนือเรียบร้อยแล้ว

การนับเดือนอ้ายเป็นขึ้นปีใหม่มิได้มีแต่ไทยเท่านั้น ลาวก็นับอย่างนี้ รวมทั้งเขมร มอญ พม่า ฯลฯ เพราะเป็นเครือญาติอยู่ร่วมภูมิภาคเดียวกันทั้งหมด

แม้รับประเพณีสงกรานต์จากอินเดียก็รับเหมือนกันหมด ไม่ใช่ไทยพวกเดียว ฉะนั้นถ้าบอกว่าประเพณีนี้เป็นของไทยแท้ๆ ก็ไม่ถูกต้อง

อย่างนี้เขาเรียก “ตีขลุม” เหมาเอาเองคนเดียว-น่าไม่อาย